Giá lúa gạo giảm: Người dân, doanh nghiệp gặp khó

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, từ tháng cuối của năm 2024 đến nay, giá gạo xuất khẩu (XK) của Việt Nam liên tục giảm. Giá gạo 5% tấm của Việt Nam chỉ còn 460 USD/tấn, giảm khoảng 60 USD/tấn chỉ trong khoảng 1 tháng. Giá gạo 5% tấm của Thái Lan cũng giảm nhưng vẫn cao hơn gạo Việt Nam khi ở mức 490 USD/tấn. Với gạo 25% tấm, gạo Việt Nam có giá 432 USD/tấn (giảm hơn 50 USD/tấn trong vòng 1 tháng) và cũng thấp hơn gạo Thái Lan (447 USD/tấn). Phân khúc gạo thơm Jasmine xuống mức 625 USD/tấn, giảm hơn 60 USD/tấn trong vòng 1 tháng qua...

Giá gạo 5% tấm của Việt Nam đã giảm xuống xuống mức thấp nhất trong gần 2 năm, kể từ cuối tháng 3/2023.

Về giá lúa trong nước, những ngày đầu tháng 1, lúa thường tại ruộng có giá bình quân hơn 6.400 đồng/kg, giảm gần 300 đồng so với cuối tháng 12/2024; lúa thường tại kho bình quân 7.400 đồng/kg, giảm hơn 400 đồng/kg…Tại ĐBSCL, đầu tháng 12/2024, các loại lúa chất lượng cao như: Đài Thơm 8, OM5451, OM18 được thương lái thu mua với giá 9.000-9.300 đồng/kg, nhưng hiện nay chỉ còn 5.800-6.500 đồng/kg (tùy loại).

Ông Dương Văn Siêu, Phó Giám đốc Hợp tác xã Thuận Thắng (huyện Thới Lai, TP. Cần Thơ) cho biết, hiện nay, giá lúa ngoài thị trường khoảng 7.000 đồng/kg đối với giống Đài Thơm 8 hay Jasmine, trong khi cùng thời điểm năm ngoái là 9.000 đồng/kg, thậm chí cao hơn. Các giống lúa phân khúc thấp hơn có giá từ hơn 5.000 đến dưới 7.000 đồng/kg (tùy loại), giảm từ 1.000-2.000 đồng/kg so với cùng kỳ.

Theo ông Siêu, giá lúa giảm sâu nên thương lái hay “cò lúa” đang e ngại hợp đồng với nông dân trong khi cùng thời điểm này năm trước đã đặt cọc rầm rộ. Họ không dám đặt cọc ngay vì chưa biết sắp tới giá cả diễn biến ra sao, chỉ nói tới đó (thời điểm thu hoạch - PV) rồi tính. Họ cũng lo mất tiền cọc, mỗi công đặt cọc 400-500 nghìn thì 10 công là mất 4-5 triệu rồi….

Giá lúa giảm sâu gây bất ngờ và khó khăn cho người thu mua lúa. Một thương lái ở Đồng Tháp cho biết, hiện phải thương lượng lại với nông dân các hợp đồng đã đặt cọc trước đó, ai đồng ý giảm giá, cùng chia sẻ rủi ro thì tiếp tục giữ hợp đồng, còn không thì thương lái chịu mất tiền cọc (khoảng 2-3 triệu đồng/ha).

Hiện giá lúa tươi IR 50404 trên địa bàn tỉnh Tiền Giang dao động ở mức 6.200 - 6.400 đồng/kg, Đài Thơm 8 từ 7.600 - 7.800 đồng/kg, OM 5451 là 6.500 - 6.700 đồng/kg, OM 18 từ 7.600 - 7.800 đồng/kg; Nàng Hoa 9 khoảng 9.200 đồng/kg. Riêng gạo nguyên liệu OM 380 dao động ở mức 7.550 - 7.700 đồng/kg, IR 50404 khoảng 7.800 - 8.000 đồng/kg. Với mức giá này, trung bình giá lúa, gạo trên địa bàn tỉnh đã giảm khoảng 2.000 - 3.000 đồng/kg so với trước.

Giá lúa tại ĐBSCL giảm khoảng từ 2.000 - 3.000 đồng/kg so với trước.

Việc giá lúa, gạo giảm sâu đã khiến các doanh nghiệp xay xát, chế biến lúa gạo điêu đứng. Nhiều nhà máy buộc phải xả kho, bán gạo cho người dân với giá rẻ. Dọc theo đường tỉnh 868 thuộc TX. Cai Lậy, nhiều nhà máy xay xát bày gạo ra bên lề đường và treo bảng giảm giá. Cụ thể, giá gạo Sa Mơ được bán với giá 600.000 đồng/bao loại 50 kg, gạo thơm 750.000 đồng/bao. Mức giá này giảm khoảng 200.000 đồng/bao so với cách đây khoảng nửa tháng.

Bà Trần Thị Huệ (ngụ xã Tân Hưng, huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng) cho biết, ruộng lúa của bà đã bị 2 thương lái bỏ cọc. Ban đầu, thương lái nhận cọc với giá 11.000 đồng/kg, rồi 9.000 đồng/kg, thế nhưng đến thời điểm thu hoạch thì “bỏ chạy”. Do lúa đã chín rục hơn 1 tuần nay, nên tôi buộc phải cho máy vào thu hoạch vì sợ để lâu càng hao hụt. May mắn, khi thu hoạch xong có thương lái trả 7.000 đồng/kg nên tôi quyết định bán tháo để vớt vát được phần nào.

Tương tự, tại Đồng Tháp, giá lúa liên tục giảm trong gần 10 ngày qua khiến nhiều nông dân rầu rĩ. Ông Nguyễn Văn Hòa (xã Tân Nghĩa, huyện Cao Lãnh) canh tác hơn 1,5ha lúa OM18. Đầu vụ, thương lái đến đặt cọc giá 8.500 đồng/kg lúa nhưng đến thời điểm hiện tại họ chỉ chịu cắt với giá 6.600 đồng/kg. Giá lúa vụ đông xuân năm nay đang ở mức thấp hơn mọi năm khoảng 30%. Với năng suất khoảng 7 tấn/ha, người làm lúa chỉ lời khoảng 2 triệu đồng/công cho 3 tháng chăm sóc.

Doanh nghiệp thua lỗ

Ông T., chủ một nhà máy xay xát tại TX. Cai Lậy, Tiền Giang cho biết, nguyên nhân khiến các nhà máy xay xát bán gạo lẻ trong những ngày qua là do giá gạo xuất khẩu xuống thấp. Các nhà máy đồng loạt bán lẻ cho người dân để cắt lỗ. Ngoài việc bày bán tại kho, cũng có trường hợp doanh nghiệp dùng xe tải vận chuyển đến vùng sâu để bán cho người dân. Ghi nhận tại một bãi đất trống gần UBND xã Tân Phú, TX. Cai Lậy vào sáng 18/1/2025, hàng chục người dân vây quanh một chiếc xe tải chở gạo để mua gạo giá rẻ. Chiếc xe tải này bán gạo Sa Mơ và thơm với giá lần lượt là 600.000 đồng và 750.000 đồng/bao loại 50 kg.

Giá gạo giảm khiến nhiều doanh nghiệp xay xát chế biến gạo gặp khó.

Còn theo ông Huỳnh Văn Danh, Giám đốc Công ty TNHH Vinh Hiển (huyện Gò Công Tây, Tiền Giang), hiện giá gạo đang giảm mạnh so với khoảng hơn 1 tháng trước, không riêng gì giá gạo xuất khẩu mà kể cả gạo nội địa. Cụ thể, giá gạo thơm giảm khoảng 3.000 đồng/kg, gạo thường giảm từ 3.000 - 4.000 đồng/kg. Giá lúa thơm tại khu vực Gò Công hiện giảm còn khoảng 6.500 đồng/kg. Điều này dẫn đến các doanh nghiệp xay xát, chế biến gạo điều thua lỗ.

Nguyên nhân là do doanh nghiệp vừa thu mua lúa của nông dân với giá cao để xay xát. Tuy nhiên, giá gạo lại giảm nhanh nên thua lỗ nặng. Giá lúa, gạo như hiện nay, doanh nghiệp và nông dân đều gặp khó. Ai ký hợp đồng trước mà thời điểm này giao hàng thì có lời, còn ai không ký được hợp đồng mà ôm hàng đến thời điểm này thì lỗ nặng. Từ trước đến nay, giá gạo có giảm nhưng mỗi đợt cũng chỉ khoảng vài trăm đồng/kg, nhưng đợt này chỉ trong 1 tháng mà giảm tới khoảng 2.000 đồng/kg. Doanh nghiệp trở tay không kịp nên thua lỗ nặng”,  ông Danh cho biết thêm.

Ông Nguyễn Văn Đời, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Bình Thành (huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp) buồn rầu nói, hiện gần 1.000ha diện tích lúa của xã viên mới trổ đòng, dự kiến thu hoạch vào tháng 2. Nghe tình hình giá lúa những ngày gần đây, nông dân ai cũng bất an, kém vui. Hy vọng thời gian tới, tình hình giá lúa sẽ ổn hơn để nông dân có thêm thu nhập.

Ông Huỳnh Ngọc Nhã, Giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Sóc Trăng cho biết, ngay khi nhận được thông tin bà con một số xã trên địa bàn huyện Long Phú bị thương lái bỏ cọc, không bán được lúa, chúng tôi đã tiến hành cho rà soát, nắm tình hình. Đến nay, cơ bản các hộ dân đang thu hoạch đã bán được lúa, nhưng với giá khá thấp so với kỳ vọng ban đầu. Lý do là thị trường xuất khẩu gạo của thế giới vào thời điểm cuối năm có nhiều biến động, kéo theo giá lúa giảm sâu.

Một số nhà máy xay xát, chế biến gạo xả kho để cắt lỗ, (Ảnh: Apbac).

Theo lãnh đạo Sở Công thương tỉnh Tiền Giang, thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất hiện nay của Việt Nam là Philippines, Indonesia… Theo các thương nhân xuất khẩu gạo, hiện Ấn Độ đã bãi bỏ lệnh hạn chế xuất khẩu gạo. Lượng gạo dồi dào đang tạo ra sức ép giảm giá trên thị trường. Lượng gạo dự trữ cao cho phép Ấn Độ tăng cường xuất khẩu mà không làm ảnh hưởng đến nguồn cung trong nước.

Một số doanh nghiệp xuất khẩu gạo cũng cho biết, do giá gạo Việt và các nước đang giảm nên các nhà nhập khẩu cũng chưa vội ký hợp đồng. Các tỉnh miền Tây đang bước vào thu hoạch lúa đông xuân nên nguồn cung dồi dào, thị trường nội địa sức mua lại chậm do các doanh nghiệp đã chuẩn bị xong nguồn hàng phục vụ tết.

Nhận định về thị trường gạo thời gian tới, ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc kinh doanh Công ty TNHH Việt Hưng (Tiền Giang) cho rằng, hiện giá gạo thế giới đã chững đà giảm, tuy nhiên để tăng đột biến thì khả năng không cao bởi các thị trường truyền thống như Philippines vẫn còn lượng hàng tồn kho lớn.

Theo ông Nguyễn Văn Thành, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Phước Thành IV (Vĩnh Long), giá gạo XK giảm mạnh do tác động từ nhiều yếu tố, trong đó có việc các quốc gia nhập khẩu gạo lớn đang nghiên cứu chính sách tiết kiệm, tránh nhập khẩu gạo giá cao, thậm chí tuyên bố không mua gạo năm 2025. Một số dự đoán cho rằng, với diễn biến thị trường như hiện nay, khả năng sang vụ hè thu 2025, diện tích sản xuất lúa Việt Nam sẽ thu hẹp, các doanh nghiệp ký hợp đồng dài hạn giá thấp có nguy cơ lỗ trong tương lai khi thị trường sốt giá trở lại.

Ông Thành cho rằng, các bộ, ngành liên quan cần sẵn sàng có chính sách hỗ trợ lãi suất để doanh nghiệp có thể tăng cường dự trữ. Trước mắt, doanh cần chủ động tài chính, khi giá lúa gạo thấp nên đưa vào tạm trữ. Trường hợp xấu hơn, Nhà nước nên hỗ trợ về lãi suất để ngân hàng cung cấp vốn ưu đãi cho doanh nghiệp mua tạm trữ, giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp. Như vậy, tôi nghĩ chúng ta đủ nguồn lực để tạm trữ, giúp kìm giữ giá lúa gạo.

Ở góc độ lạc quan hơn, theo một số doanh nghiệp dù nguồn cung thế giới có thể dồi dào, nhưng gạo Việt Nam đã được định vị ở một phân khúc khác so với Ấn Độ, Thái Lan. Bộ Nông nghiệp Mỹ dự báo thị trường số 1 của Việt Nam là Philippines vẫn tăng nhập khẩu trong năm 2025 do nguồn cung trong nước dự báo giảm.

Hoàng Văn - KTNT.