Giáo Sư Trần Phước Đường

GS TS Trần Phước Đường: nguyên Hiệu Trưởng Đại Học Cần Thơ đã từ trần ngày 23 tháng 8 năm 2020 tại TP Đà Lạt, hưởng thọ 80 tuổi.

Trần Phước Đường sinh năm 1940 tại làng Bình Thành, tổng Phong Thạnh Thượng, Chợ Mới, Long Xuyên (nay là xã Bình Thành, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp).

Thầy tốt nghiệp bậc Đại Học, ngành Sinh Học, được giữ lại trường làm giảng nghiệm viên tại Đại học Khoa học Sài Gòn, sau đó là Viện Đại học Cần Thơ đến năm 1967. Thầy tốt nghiệp Tiến Sĩ năm 1972, ngành Vi Sinh Học tại Đại học Michigan, Hoa Kỳ (thời gian học:1968 – 1972).

Năm 1986, Thầy sang Pháp với vai trò nghiên cứu viên CNRS, Đại Học Paris XI, Centre d’ Orsay, để tu nghiệp về lĩnh vực vi sinh học.

Thầy từng giữ các chức vụ quan trọng tại Đại Học Cần Thơ như Quyền Khoa trưởng Đại học Khoa học, Phó Chủ nhiệm Khoa Chăn nuôi - Thủy sản - Chế biến thực phẩm. Năm 1980, Thầy là Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Đạm sinh học, Giám Đốc Trung Tâm CNSH, và cao nhất là Hiệu Trưởng Trường Đại học Cần Thơ.

Thầy là một trong rất ít người được phong hàm Giáo Sư sớm nhất ở ĐBSCL thời bấy giờ. Năm 1997, Thầy được phong tặng danh hiệu cao quý “Nhà giáo Nhân dân”, và giữ chức vụ Giám đốc Viện nghiên cứu và Phát triển Công nghệ sinh học, Trường Đại học Cần Thơ; cho đến khi thật sự nghỉ hưu.

Là một trí thức được đào tạo chính quy ở Mỹ, Pháp; Thầy đã cống hiến sự nghiệp khoa học cho đất nước trong những ngày hết sức khó khăn sau 1975. Thầy đã góp phần rất lớn cho phát triển nguồn nhân lực ĐBSCL, tham mưu vào nhiều nội dung quan trọng với Chính Phủ vào khai thác Đồng Tháp Mười, tham gia nghiên cứu sinh học ở vùng đất ngập nước Tràm Chim, giúp tỉnh Đồng Tháp có luận án trình Chính phủ quyết định bảo vệ, tôn tạo và xây dựng thành Vườn Quốc gia Tràm Chim. Thầy là nhà nhiếp ảnh nghiệp dư, nhưng các ảnh chụp sếu đầu đỏ của Thầy được nhiều người đánh giá cao về giá trị khoa học và nghệ thuật. Thầy chụp ảnh nhiều lắm, đến nổi có một triển lảm ảnh riêng của Trần Phước Đường, với biểu hiện nhân văn sâu sắc. Thầy khiêm tốn, ít nói về mình. Thầy rất nghiêm khắc trong công việc, hình thành một con người lãnh đạo có cá tính đặc biệt, rất có uy làm cho nhiều người sợ, không dám gần. Ngược lại, Thầy rất yêu thương đồng nghiệp và rất đức độ, rất trân trọng sự cách tân, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ sinh học, viz. các chế phẩm vi sinh như nấm men làm bánh mì, phân vi sinh có tác dụng đối kháng pathogen gây bệnh hại cây trồng, vi sinh phân giải lân, cố định đạm, v.v…

Thầy đảm nhiệm vai trò Hiệu Trưởng qua hai nhiệm kỳ: 1989-1993 và 1993-1996. Nhiều người đều đồng ý rằng đây là thời kỳ đổi mới thật sự của Đại Học Cần Thơ, sau nhiều năm khó khăn của thời kỳ bao cấp, đặc biệt Trường đã mở rộng quan hệ quốc tế và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ở nhiều quốc gia châu Âu và Hoa Kỳ, bước đầu xây dựng cơ sở hạ tầng có bài bản.

Chúng tôi vinh dự được cộng tác với Thầy từ khi chuẩn bị đề án xây dựng nghiên cứu CNSH cho Đại Học Cần Thơ cho đến khi hình thành Viện CNSH. Thầy có tầm nhìn rất xa và tiếp cận nhanh với thành tựu khoa học hiện đại, nhờ đọc nhiều, giao dịch rộng với bạn bè trong và ngoài nước. Năm 1977, Thầy trò đã từng quần nhau trên sân bóng chuyền khu I, ĐHCT, bụng xẹp lép vì đói, với nhiều câu đùa hóm hỉnh của Thầy. Năm 2000, Thầy trò lại gặp nhau để xây dựng đề án trang thiết bị và chuẩn bị người sẽ được đào tạo tại Bỉ, Hà Lan và Pháp. Chúng tôi kính trọng Thầy về mọi thứ, nhưng quý nhất là đạo đức của Thầy - một trí thức lớn, một nhân sĩ lớn của Đồng Bằng Sông Cửu Long.

Thầy Trần Phước Đường là Nhà Giáo kính yêu của nhiều thế hệ học trò. Thầy là đồng nghiệp và bạn tốt của biết bao người Việt Nam, chuyên gia quốc tế. Vĩnh biệt Thầy!

GS. Bùi Chí Bửu, IAS.