Hội nghị thường niên lần thứ 23 Liên hợp Thư viện Việt Nam về nguồn tin khoa học và công nghệ

Ngày 07/8/2026, tại Gia Lai, Cục Thông tin, Thống kê và Đánh giá khoa học đã tổ chức Hội nghị thường niên lần thứ 23 Liên hợp Thư viện Việt Nam về nguồn tin khoa học và công nghệ (KH&CN) với chủ đề “Phát triển hạ tầng dữ liệu số phục vụ nghiên cứu và đổi mới sáng tạo”. Tham dự Hội nghị có ông Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Trần Đắc Hiến, Cục trưởng Cục Thông tin, Thống kê và Đánh giá khoa học - Chủ tịch Liên hợp Thư viện Việt Nam về nguồn tin KH&CN; Lãnh đạo Sở KH&CN tỉnh Gia Lai cùng hơn 80 đại biểu đại diện cho các cơ quan thông tin - thư viện trong cả nước, đại diện nhà xuất bản ScienceDirect, Springer Nature và iGroup Việt Nam.

  
Bộ trưởng Vũ Hải Quân phát biểu tại Hội nghị

Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân hoan nghênh và đánh giá rất cao Cục Thông tin, Thống kê và Đánh giá khoa học cũng như các đơn vị đã tổ chức Hội nghị quan trọng này. Đây cũng là lần đầu tiên một Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ tham dự Hội nghị Liên hợp Thư viện. 

Bộ trưởng nhấn mạnh vai trò quan trọng của CSDL khoa học đối với nghiên cứu, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Ông cho biết nhận thức này hình thành từ những năm đầu làm nghiên cứu, khi internet còn hạn chế và ông thường phải thức đêm tại phòng thí nghiệm để tìm tài liệu qua đường truyền dial-up. Từ đề tài về nhận dạng ký tự quang học (OCR), Bộ trưởng tiếp cận tạp chí Pattern Recognition trên nền tảng ScienceDirect, qua đó từng bước học cách nghiên cứu, viết bài khoa học và kết nối với các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài. Trải nghiệm này giúp ông nhận thấy giá trị thiết yếu của việc tiếp cận nguồn dữ liệu khoa học. Sau này, trên cương vị Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, ông tiếp tục ủng hộ việc đóng góp kinh phí duy trì ScienceDirect. Từ thực tiễn đó, Bộ trưởng đánh giá rất cao mô hình Liên hợp Thư viện như một mạng lưới hợp tác tự nguyện, cùng chia sẻ tài nguyên và lợi ích chung.

Bộ trưởng cho biết, theo tinh thần Nghị quyết 57, kinh phí cho lĩnh vực KH&CN sẽ tăng đáng kể, từ mức 1% tổng chi ngân sách quốc gia lên mức 3% tổng chi ngân sách quốc gia. Bộ trưởng cam kết, ngân sách dành cho việc truy cập các bài báo và tài liệu khoa học ít nhất phải tăng gấp ba lần. Theo ông, đầu tư ổn định cho dữ liệu khoa học không chỉ tháo gỡ khó khăn cho các thư viện mà còn tạo nền tảng để các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên Việt Nam tiếp cận tri thức toàn cầu, nâng cao năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
 

Quang cảnh Hội nghị

Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Trần Đắc Hiến, Cục trưởng Cục Thông tin, Thống kê và Đánh giá khoa học cho biết, 22 năm qua, với sự nỗ lực của nhiều thế hệ cán bộ lãnh đạo Cục Thông tin, Thống kê và Đánh giá khoa học và các thành viên chủ chốt, Liên hợp Thư viện Việt Nam về nguồn tin KH&CN đã được hình thành, duy trì và phát triển ngày càng lớn mạnh, mang lại lợi ích thiết thực cho người dùng tin cũng như tăng cường năng lực thông tin cho các cơ quan thông tin - thư viện; giúp tiết kiệm và sử dụng hiệu quả kinh phí bổ sung nguồn tin KH&CN.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, cùng với xu hướng truy cập mở, dữ liệu mở, khoa học mở ngày càng phổ biến rộng rãi trên toàn cầu, đặc biệt là tác động của cách mạng về công nghệ, nhất là các công nghệ chủ chốt như AI, lượng tử, bán dẫn, 5G, 6G và Internet vạn vật. Các chatbot AI có thể hỗ trợ người dùng tin và nhà nghiên cứu tìm, đọc, tổng hợp, tóm tắt, phân tích, đánh giá chất lượng tài liệu, phát hiện nghiên cứu liên quan, viết báo cáo tổng hợp, v.v. Điều này đặt ra cơ hội nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức lớn đối với hoạt động cung cấp dịch vụ thông tin - thư viện hiện nay.

Vì thế, để tồn tại, khẳng định và phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số và bùng nổ của AI, các cơ quan thông tin - thư viện cần chuyển đổi và đổi mới phương thức hoạt động theo 3 định hướng: Thứ nhất, tổ chức hoạt động như là một hạ tầng tri thức số để phục vụ hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN&ĐMST). Các cơ quan thông tin - thư viện cần mở rộng vai trò từ nơi cung cấp thông tin, tài liệu sang cung cấp hạ tầng tri thức, hỗ trợ nghiên cứu, ĐMST và hoạch định chính sách. Nói cách khác, cơ quan thông tin - thư viện phải trở thành trung tâm dữ liệu nghiên cứu gắn với hoạt động đánh giá chất lượng nghiên cứu. Cục trưởng cho biết, Cục Thông tin, Thống kê và Đánh giá Khoa học vừa đưa vào vận hành Hệ thống thông tin quốc gia (sti.gov.vn). Lần đầu tiên, cơ sở dữ liệu trích dẫn khoa học quốc gia được xây dựng theo chuẩn quốc tế, cung cấp các chỉ số như Impact Factor và CiteScore để đánh giá tạp chí, nhà khoa học và tổ chức khoa học công nghệ trong nước.

Thứ hai, cần đặt mục tiêu mới rất quan trọng cho mình là phải trực tiếp phục vụ hoạt động phân tích, đánh giá và dự báo khoa học. Nhất là phân tích, đánh giá chuyên sâu về hiệu quả và tác động của hoạt động KHCN&ĐMST. Thông tin KH&CN không chỉ để lưu trữ, tra cứu hay báo cáo số liệu mà phải được chuyển hóa thành tri thức nhằm trực tiếp phục vụ cho việc phân tích, đánh giá và dự báo về hoạt động KHCN&ĐMST. Khi đó, hoạt động thông tin - thư viện sẽ tạo ra giá trị mới.

Thứ ba, chú trọng hoạt động đo lường giá trị và tác động của nguồn tin khoa học đối với năng suất nghiên cứu. Đây là vấn đề rất quan trọng đối với các cơ quan thông tin - thư viện. Trong rất nhiều thập kỷ, chúng ta là cơ quan lưu giữ, cung cấp thông tin, nguồn tin, cơ sở dữ liệu cho các nhà nghiên cứu, nhưng chưa bao giờ đặt ra vấn đề đo lường, đánh giá hiệu quả của việc khai thác các nguồn tin đó như thế nào một cách bài bản. Do vậy, các cơ quan thông tin - thư viện cần đặt ra cho mình nhiệm vụ mới này, định kỳ đánh giá và công bố. Thực tế cho cho thấy giá trị của nguồn tin khoa học không nằm ở số lượng tài liệu được lưu trữ mà ở mức độ nguồn tin đó được khai thác, sử dụng để tạo ra tri thức mới, nâng cao chất lượng nghiên cứu và thúc đẩy ĐMST. Vì vậy, cần chuyển từ xu hướng đo mức độ sử dụng sang đo lường tác động của nó để tạo ra giá trị.

Cục trưởng Trần Đắc Hiến khẳng định, với vai trò chủ trì Liên hợp Thư viện Việt Nam về nguồn tin KH&CN, Cục Thông tin, Thống kê và Đánh giá khoa học sẽ luôn tiên phong, đồng hành cùng các thành viên liên hợp và sẵn sàng chia sẻ nguồn lực, giải pháp để thực hiện các định hướng trên, nhằm phát triển bền vững Liên hợp Thư viện, đóng góp thiết thực cho hoạt động KHCN&ĐMST của đất nước.

 Cục trưởng Cục Thông tin, Thống kê Trần Đắc Hiến phát biểu khai mạc Hội nghị

Tại Hội nghị, ông Đào Mạnh Thắng, Phó Cục trưởng Cục Thông tin, Thống kê và Đánh giá khoa học đã trình bày báo cáo tổng kết hoạt động của Liên hợp Thư viện giai đoạn 2025–2026. Báo cáo cho thấy, sau hơn 22 năm hình thành và phát triển, Liên hợp đã trở thành mạng lưới hợp tác với hơn 100 cơ quan thông tin - thư viện, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận nguồn tin KH&CN phục vụ nghiên cứu, đào tạo và ĐMST.

Trong năm qua, Liên hợp Thư viện tiếp tục duy trì hiệu quả mô hình bổ sung tập trung các cơ sở dữ liệu quốc tế. Cơ sở dữ liệu ProQuest Central thu hút 45 đơn vị tham gia đóng góp kinh phí, với gần 800 nghìn lượt tải bài toàn văn trong năm 2025 – mức cao nhất kể từ khi triển khai và tăng hơn gấp đôi so với năm trước. Bên cạnh đó, CSDL ScienceDirect tiếp tục được mở rộng phạm vi thụ hưởng với việc bổ sung Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, nâng tổng số đơn vị tham gia lên 9 thành viên. Năm 2025, các đơn vị đã khai thác hơn 2,4 triệu bài báo toàn văn, đóng góp khoảng 42% tổng số công bố khoa học và 27% tổng số lượt trích dẫn của Việt Nam.

Một trong những kết quả nổi bật của giai đoạn 2025-2026 là việc xây dựng và đưa vào vận hành Hệ thống thông tin quốc gia về KHCN&ĐMST. Đây là nền tảng số dùng chung quốc gia phục vụ thu thập, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu KH&CN. Đến nay, hệ thống đã tích hợp hơn 63 nghìn nhiệm vụ KH&CN, gần 443 nghìn công bố khoa học trong nước, gần 37 nghìn hồ sơ nhân lực KH&CN cùng hàng triệu biểu ghi dữ liệu chuyên ngành, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển hệ sinh thái dữ liệu phục vụ nghiên cứu và ĐMST.

Báo cáo cũng cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ nét trong nhu cầu của các đơn vị thành viên, từ khai thác các CSDL riêng lẻ sang tiếp cận hệ sinh thái dữ liệu số liên thông, tích hợp và chia sẻ. Trên cơ sở đó, Liên hợp Thư viện định hướng tiếp tục mở rộng kết nối dữ liệu, thúc đẩy khai thác Hệ thống thông tin quốc gia về KHCN&ĐMST, đồng thời phát triển các sản phẩm, dịch vụ thông tin ứng dụng AI phục vụ cộng đồng nghiên cứu.

 
Bộ trưởng Vũ Hải Quân và các đồng chí lãnh đạo Cục Thông tin, Thống kê

 
Bộ trưởng Vũ Hải Quân và các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị

Hội nghị của Liên hợp thư viện được tổ chức định kỳ hằng năm, là dịp để đơn vị thành viên, quan sát viên tổng kết, đánh giá hoạt động năm vừa qua, thảo luận định hướng trong năm tiếp theo và tăng cường giao lưu, học hỏi về chuyên môn trong lĩnh vực thông tin - thư viện.

(Nguồn: https://www.Vista.gov.vn)