Hợp tác IAS - Rithy Group: Hướng tới mô hình nông nghiệp xanh, bền vững

Đưa khoa học kỹ thuật vào đồng ruộng, thay đổi tư duy sản xuất

Dù sở hữu quỹ đất sản xuất rộng lớn và nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển lúa gạo, nông nghiệp Campuchia vẫn đang đối mặt với những hạn chế lớn về khoa học kỹ thuật và tư duy canh tác. Đánh giá của Đoàn chuyên gia Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam (IAS)  sau khi khảo sát các vùng sản xuất lúa Hợp tác xã tại hai tỉnh Kampong Cham và Kampong Thom (Campuchia) cho thấy, nông dân vẫn duy trì tập quán sản xuất truyền thống như gieo sạ dày, tự để giống và sử dụng phân bón thiếu cân đối, khiến chi phí tăng nhưng hiệu quả chưa ổn định.

Trên những cánh đồng lúa rộng lớn, giữa cái nắng gay gắt 38 - 40 độ C của hiện rõ nghịch lý của nông nghiệp Campuchia: Tiềm năng đất đai lớn nhưng phương thức sản xuất vẫn dựa vào kinh nghiệm truyền thống dẫn đến hiệu quả thấp. Đơn cử như vùng Kampong Thom là một trong những vùng trồng lúa trọng điểm với khoảng 350.000 ha đất lúa. Tuy nhiên, người dân vẫn tự để giống và sản xuất theo kinh nghiệm nên hiệu quả canh tác chưa ổn định.

Tại Hợp tác xã Nụ cười Nông dân, nhiều hộ dân vẫn duy trì tập quán gieo sạ với lượng giống rất cao, phổ biến từ 280 - 350 kg/ha. Trong khi đó, giống lúa phần lớn được giữ lại từ vụ trước nên chất lượng không đồng đều. Việc bón phân, chăm sóc cây trồng cũng chưa được áp dụng theo quy trình khoa học, khiến cây lúa sinh trưởng thiếu ổn định, dễ phát sinh sâu bệnh và làm tăng chi phí sản xuất. Hiện hợp tác xã này đang liên kết hơn 50 hộ dân với khoảng 4.000 ha lúa, trong đó gần 500 ha quy hoạch sản xuất lúa giống. Mỗi năm, hợp tác xã sản xuất hai vụ với diện tích khoảng 2.300 ha/vụ. Các giống lúa chủ lực gồm OM5451, OM85, OM555 và nếp Long An.

Theo các chuyên gia, nếu sử dụng giống chất lượng cao và áp dụng đúng kỹ thuật canh tác, lượng giống gieo sạ có thể giảm xuống còn khoảng 100 - 120 kg/ha. Điều này giúp tiết kiệm chi phí, giảm áp lực sâu bệnh, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Hạn chế lớn nhất của nhiều vùng sản xuất không chỉ nằm ở hạ tầng thủy lợi hay máy móc, mà chính ở tư duy sản xuất chưa chuyển mạnh sang hướng khoa học kỹ thuật. Do đó, việc đưa khoa học kỹ thuật, giống chất lượng cao và quy trình canh tác hiện đại vào sản xuất được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao năng suất và phát triển bền vững ngành lúa gạo.

Bà Thai Sdoeung, Giám đốc Hợp tác xã Nụ cười Nông dân cũng cho rằng, phần lớn nông dân vẫn sản xuất theo thói quen và kinh nghiệm nên hiệu quả canh tác thiếu ổn định, khó nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Hiện nay người dân địa phương đang rất cần nguồn giống ổn định, phù hợp điều kiện canh tác thực tế. Nhiều diện tích lúa tại địa phương hiện vẫn sử dụng giống cũ khiến cây sinh trưởng không đồng đều, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

"Trong bối cảnh đó, việc hợp tác xây dựng trung tâm nghiên cứu và sản xuất giống lúa chất lượng cao giữa Tập đoàn Rithy Group và Viện IAS được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển về tư duy sản xuất cho nông dân địa phương, giúp nông dân từng bước thay đổi phương thức sản xuất, tiếp cận nguồn giống tốt và áp dụng quy trình canh tác hiện đại, bền vững hơn" - Bà Thai Sdoeung nhấn mạnh.

Ông Thim Makara, Tổng Giám đốc Công ty Phân bón Quốc tế Hải Dương (Campuchia) khẳng định: “Chúng tôi mong muốn cùng các bên xây dựng được mô hình sản xuất lúa giống hiệu quả, giảm chi phí, tăng năng suất, nâng cao chất lượng và hướng tới phát triển bền vững". Đồng thời cho biết, doanh nghiệp sẽ đồng hành cùng trung tâm giống và hợp tác xã để triển khai mô hình trình diễn, tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn nông dân chuyển từ tập quán canh tác theo kinh nghiệm sang ứng dụng quy trình khoa học nhằm giảm chi phí, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Theo ông Im Bunthan, Trưởng phòng Quản lý cây trồng, Sở Nông - Lâm - Ngư nghiệp tỉnh Kampong Thom, trong tương lai, khi hệ thống thủy lợi tại nhiều địa phương được hoàn thiện, cơ hội mở rộng sản xuất hai vụ lúa mỗi năm sẽ tạo thêm dư địa cho ngành giống và nông nghiệp phát triển. Tuy nhiên, để tận dụng được tiềm năng đó, yếu tố quan trọng nhất vẫn là xây dựng nền sản xuất hiện đại, có liên kết và ứng dụng khoa học kỹ thuật đồng bộ. Đây là nền tảng để hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn Campuchia.

Mở rộng hợp tác phát triển giống hướng tới nông nghiệp xanh 

Việt Nam và Campuchia còn nhiều dư địa hợp tác trong phát triển giống cây trồng, chuyển giao kỹ thuật và xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững, hiệu quả hơn.

Theo đánh giá của các chuyên gia, Campuchia vẫn còn rất nhiều dư địa để phát triển sản xuất nông nghiệp quy mô lớn nhờ lợi thế về quỹ đất, điều kiện tự nhiên và khả năng mở rộng diện tích canh tác. Đặc biệt, tỉnh Kampong Cham được xem là khu vực có nhiều tiềm năng để hình thành các cánh đồng lớn và trung tâm sản xuất giống lúa chất lượng cao.

Tiến sĩ Đỗ Thị Thanh Trúc, Bộ môn Khoa học Đất (Viện IAS) đánh giá, Kampong Cham sở hữu nguồn nước dồi dào từ sông Mê Kông cùng lượng phù sa được bồi đắp hàng năm, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất lúa hàng hóa quy mô lớn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng các vùng sản xuất giống tập trung, phục vụ nhu cầu trong nước và hướng tới xuất khẩu trong tương lai.

Trong khi đó, tỉnh Kampong Thom lại có lợi thế về nhóm đất cát pha và đất xám, phù hợp cho phát triển cây công nghiệp như điều, cao su và nhiều loại cây trồng khác. Đoàn chuyên gia IAS đã tiến hành lấy mẫu đất tại nhiều khu vực nhằm phân tích các chỉ tiêu hóa học, vật lý và sinh học. Kết quả này sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để định hướng khai thác đất đai hiệu quả hơn, đồng thời xây dựng các mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện từng vùng sinh thái.

Theo Tiến sĩ Đào Minh Sô, Trưởng Bộ môn Chọn tạo giống cây trồng (Viện IAS), Campuchia hiện sở hữu giống lúa bản địa chất lượng cao Phka Romdoul, từng đạt giải gạo ngon quốc tế. Tuy nhiên, quốc gia này vẫn chưa khai thác hiệu quả tiềm năng thương mại và xây dựng thương hiệu cho giống lúa này như cách Thái Lan đã làm với giống Khao Dawk Mali.

Tiến sĩ Đào Minh Sô cho biết thêm, phần lớn giống lúa đang được canh tác tại Campuchia hiện có nguồn gốc từ Việt Nam, trong đó có giống IR50404. Nông dân chủ yếu mua giống qua các đại lý nhập khẩu hoặc tự giữ giống từ vụ trước để sản xuất cho vụ sau. Điều này cho thấy dư địa rất lớn trong hợp tác phát triển ngành giống giữa hai nước.

Theo đoàn chuyên gia, để xây dựng một trung tâm sản xuất giống hiệu quả, cần hình thành hệ thống đồng bộ từ giống gốc, vùng sản xuất, quy trình canh tác đến kiểm định, bảo quản và truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh cơ sở vật chất, yếu tố con người cũng giữ vai trò quyết định. Bên cạnh đó, yếu tố con người được xem là nền tảng quyết định sự thành công. Việc đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật, quản lý giống và hướng dẫn nông dân sản xuất theo quy trình bài bản sẽ góp phần thay đổi tư duy canh tác truyền thống, từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm và hiệu quả sản xuất.

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chịu nhiều áp lực từ biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển xanh, sự hợp tác giữa Viện IAS và Rithy Group được kỳ vọng sẽ mở rộng cơ hội phát triển ngành giống, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững hơn cho Campuchia trong tương lai.

"Hai tỉnh Kampong Cham và Kampong Thom đều có nhu cầu rất lớn về ứng dụng khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa, giống chất lượng cao và tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị. Nếu được đầu tư đúng hướng, đây có thể trở thành những vùng sản xuất lúa hàng hóa và sản xuất giống quan trọng của Campuchia trong thời gian tới”, Tiến sĩ Đào Minh Sô nhận định.