Ngành phân bón: Tái cấu trúc để phát triển bền vững

Ngành phân bón Việt Nam đứng trước yêu cầu tái cấu trúc để phát triển bền vững. Ảnh: TM.

Tái cấu trúc chuỗi cung ứng

Tại Hội thảo “Định hướng phát triển ngành phân bón quốc gia trong bối cảnh biến động địa chính trị toàn cầu”, theo TS. Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, các xung đột địa chính trị, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn cùng các biện pháp trừng phạt và hạn chế thương mại đã ảnh hưởng mạnh đến nguyên liệu đầu vào ngành phân bón. Doanh nghiệp phân bón phải đối mặt với chi phí logistics tăng cao, thời gian giao hàng kéo dài và áp lực đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu.

Bên cạnh đó, quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ sau những đứt gãy trong giai đoạn vừa qua. Đặc biệt, xu hướng chuyển đổi xanh toàn cầu cùng mục tiêu phát thải ròng bằng “0” đòi hỏi ngành phân bón phải đổi mới công nghệ, phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng nghiêm ngặt.

"Để duy trì năng suất và chất lượng sản xuất nông nghiệp, phân bón luôn là một trong những vật tư đầu vào thiết yếu. Vì vậy, bất kỳ biến động nào của thị trường phân bón thế giới cũng đều tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thu nhập của người nông dân", ông Hà nhấn mạnh.

Còn Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam Nguyễn Trí Ngọc nhận định, ngành phân bón Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động sâu sắc về địa chính trị, năng lượng, khí hậu, công nghệ và thương mại.

Các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà quản lý thì cho rằng, ngành phân bón đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức đan xen, trong đó tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng tiếp tục là vấn đề nhức nhối, ảnh hưởng trực tiếp đến nông dân, doanh nghiệp và sự phát triển bền vững của toàn ngành.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu phát triển của ngành không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm nguồn cung cho sản xuất nông nghiệp mà cần hướng tới xây dựng một ngành phân bón có tính tự chủ cao hơn, khả năng chống chịu tốt hơn, phát triển xanh hơn và dựa nhiều hơn vào khoa học-công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hiệp hội Phân bón Việt Nam kiến nghị xây dựng chiến lược phát triển ngành dài hạn; hoàn thiện cơ chế, chính sách; thúc đẩy chuyển đổi xanh và chuyển đổi số; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh; đồng thời xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Doanh nghiệp cần chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh

Tại hội thảo, ông Nguyễn Hữu Tú, Tổng Giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam cho biết, lĩnh vực phân bón hiện chiếm khoảng 50% tổng giá trị sản xuất của tập đoàn. Tuy nhiên, những bất ổn địa chính trị trên thế giới đang làm đứt gãy chuỗi cung ứng, khiến giá nguyên liệu đầu vào biến động mạnh, gây khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Chuỗi cung ứng và xu hướng chuyển đổi xanh đang tác động sâu sắc đến hoạt động sản xuất, kinh doanh phân bón.

Bên cạnh đó, nhiều nguồn nguyên liệu chiến lược như quặng apatit chất lượng cao đang dần cạn kiệt, buộc doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ tuyển quặng với chi phí lớn hơn trong điều kiện khai thác ngày càng phức tạp. Giá điện, than, nguyên vật liệu và chi phí vận chuyển liên tục tăng cũng làm gia tăng áp lực lên giá thành sản xuất.

Theo ông Nguyễn Hữu Tú, trước những thách thức đó, ngành hóa chất và phân bón buộc phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh. Tập đoàn Hóa chất Việt Nam xác định đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là các trụ cột phát triển trong thời gian tới, đồng thời ưu tiên đầu tư chiều sâu, cải tiến công nghệ và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Doanh nghiệp cũng đang đẩy mạnh nghiên cứu các dòng phân bón hữu cơ, vi sinh, triển khai mô hình kinh tế tuần hoàn, tái chế chất thải, tận dụng nhiệt thừa và tối ưu hóa sử dụng năng lượng nhằm giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Tổng Công ty dầu khí Cà Mau cũng đề xuất xây dựng cơ chế hỗ trợ phù hợp nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải trong sản xuất phân bón. Đồng thời, khuyến khích phát triển các dòng sản phẩm phân bón hiệu quả cao, thân thiện môi trường, phù hợp với yêu cầu của nền nông nghiệp xanh và các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe. Chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu môi trường mà còn là cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành trong giai đoạn tới.

Yêu cầu chuyển đổi xanh

Theo ông Nguyễn Trí Ngọc, ngành phân bón hiện đối mặt với 4 thách thức lớn gồm: giá nguyên liệu và năng lượng biến động mạnh; rủi ro chuỗi cung ứng và logistics; áp lực cạnh tranh từ sản phẩm nhập khẩu; cùng yêu cầu chuyển đổi xanh và giảm phát thải ngày càng khắt khe.

Tương lai của ngành phân bón được định hình theo hướng chuyển từ phân bón truyền thống sang các dòng sản phẩm hiệu quả hơn, giảm tác động môi trường và phù hợp với canh tác hiện đại. Trong đó, phân bón hữu cơ - sinh học, phân bón thông minh và giải pháp dinh dưỡng chính xác được xem là những hướng phát triển đáng chú ý.

Để phát triển bền vững, ông Nguyễn Trí Ngọc cho rằng, ngành cần tập trung nâng cao tính chủ động về nguồn nguyên liệu, đẩy mạnh đầu tư công nghệ, thực hiện chuyển đổi xanh, tăng cường kiểm soát hàng giả và đồng hành chặt chẽ với ngành nông nghiệp. Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế chính sách, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường đối thoại giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới khoa học.

PGS.TS Phạm Thị Vượng, Phó Chủ tịch Hội Nông nghiệp Tuần hoàn Việt Nam, Viện trưởng Viện nghiên cứu và ứng dụng Công nghệ sinh học Quế Lâm kiến nghị, cần có thêm cơ chế, chính sách hỗ trợ, khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất phân bón hữu cơ bằng việc thu gom rác thải thải hữu cơ như tập đoàn Quế Lâm. Cũng như các chính sách bảo hộ ngành sản xuất phân bón hữu cơ trong nước.

Mục tiêu, đến năm 2035, ngành phân bón Việt Nam hướng tới trở thành ngành công nghiệp hiện đại, có khả năng chống chịu cao, từng bước nâng cao mức độ tự chủ về nguyên liệu và công nghệ, đồng thời đóng góp tích cực cho nền nông nghiệp xanh và bền vững. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bà Nguyễn Thị Hiền, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau nhấn mạnh, ngành cần phát triển dựa trên năm trụ cột chiến lược gồm: tự chủ, xanh, thông minh, liên kết và hội nhập. Qua đó, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng hiệu quả với những biến động của môi trường toàn cầu.

Chanh - KTNT