Đánh giá định lượng đầu tiên về nông nghiệp bền vững

Ma trận Nông nghiệp Bền vững đo lường các tác động môi trường, kinh tế và xã hội ở cấp quốc gia để giúp cung cấp thông tin cho các chính sách và hành động quốc gia hướng tới nông nghiệp bền vững trên toàn cầu.

Nguồn: Trung tâm Khoa học Môi trường - Đại học Maryland.

Lần đầu tiên, các nhà khoa học đã tập hợp một đánh giá định lượng về tính bền vững của nông nghiệp cho các quốc gia trên thế giới không chỉ dựa trên tác động môi trường mà còn cả tác động kinh tế và xã hội. Ma trận Nông nghiệp Bền vững, hay SAM, cung cấp các phép đo độc lập và minh bạch về tính bền vững của nông nghiệp ở cấp quốc gia, có thể giúp các chính phủ và tổ chức đánh giá tiến độ, khuyến khích trách nhiệm giải trình, xác định các ưu tiên để cải thiện, đồng thời cung cấp các chính sách và hành động quốc gia hướng tới nông nghiệp bền vững trên toàn cầu.

“Ma trận Nông nghiệp Bền vững này là một nỗ lực nhằm thúc đẩy trách nhiệm giải trình đối với các cam kết của các quốc gia đối với nền nông nghiệp bền vững”, người đứng đầu dự án Xin Zhang thuộc Trung tâm Khoa học Môi trường - Đại học Maryland cho biết. “Chúng tôi hy vọng đây có thể là một công cụ để gắn kết các bên liên quan với nhau. Sản xuất nông nghiệp không chỉ là của nông dân. Đó là của tất cả mọi người”.

Nông nghiệp là nền tảng của sự bền vững. Tuy nhiên, định nghĩa “nông nghiệp bền vững” và khả năng đo lường nó rất khó định lượng. Dự án tạo Ma trận Nông nghiệp Bền vững bắt đầu vào năm 2017 bằng cách quy tụ khoảng 30 bên liên quan và chuyên gia từ khắp nơi trên thế giới - bao gồm Oxfam, Viện Phân tích Hệ thống Ứng dụng Quốc tế, Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế và Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc, cũng như các đối tác học thuật như Đại học College London, Đại học Queensland, Đại học California - Berkeley và Trung tâm Khoa học Môi trường - Đại học Maryland, đánh giá tác động của sản xuất nông nghiệp trên quy mô quốc gia xung quanh một loạt các vấn đề môi trường, kinh tế và các khía cạnh xã hội về tính bền vững.

Zhang nói: “Nông nghiệp bền vững là một khái niệm rất phức tạp và nó có những ý nghĩa khác nhau đối với những người khác nhau, nên rất khó để đánh giá. Để thực hiện cam kết về nông nghiệp bền vững có trách nhiệm giải trình, các phép đo độc lập và minh bạch về tính bền vững của các quốc gia là điều cần thiết”.

“Việc đánh giá tính bền vững không hề dễ dàng, đặc biệt là do sự khan hiếm dữ liệu xã hội ở tất cả các quốc gia. Chúng tôi hy vọng với ma trận này, chúng tôi có thể chứng minh giá trị của việc đầu tư nhiều hơn vào dữ liệu xã hội để đánh giá mức độ ảnh hưởng của nông nghiệp và đóng góp cho công bằng xã hội như một khía cạnh quan trọng”, đồng tác giả Kimberly Pfeifer từ Oxfam, Mỹ cho biết.  

Trên toàn cầu, nông nghiệp phải đối mặt với thách thức tăng năng suất để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của dân số về lương thực, nguyên liệu và năng lượng. Các quốc gia có nhiệm vụ phát triển một ngành nông nghiệp bền vững không chỉ có năng suất mà còn phải đầy đủ dinh dưỡng, tương thích với sức khỏe hệ sinh thái, đa dạng sinh học và có khả năng phục hồi. Do đó, nông nghiệp bền vững đã được đưa vào các Mục tiêu Phát triển Bền vững được tất cả các nước thành viên của Liên hợp quốc phê chuẩn vào năm 2015.

Ấn bản đầu tiên của ma trận bao gồm 18 chỉ số đo lường tác động trực tiếp của sản xuất nông nghiệp đối với môi trường, kinh tế và tác động rộng hơn đến toàn xã hội, thừa nhận rằng nông nghiệp có mối liên hệ chặt chẽ với các ngành khác. Điểm nhấn trong ấn bản đầu tiên này là xác định sự cân bằng giữa các chỉ số hoạt động, chẳng hạn như giữa hiệu quả kinh tế được cải thiện, hiệu suất môi trường giảm và một số ví dụ ít phổ biến hơn về sự đánh đổi như tăng trợ cấp nông nghiệp không nhất thiết cải thiện dinh dưỡng cho con người.

Đồng tác giả Eric Davidson từ Trung tâm Khoa học Môi trường - Đại học Maryland cho biết: “Chưa có những nỗ lực cung cấp cái nhìn toàn diện về cả ba khía cạnh của tác động nông nghiệp đối với các quốc gia trên thế giới. Khái niệm cơ bản của ma trận này là sự thừa nhận hệ thống nông nghiệp có thể có nhiều tác động đến tính bền vững”.

Ví dụ, trong khi sản xuất nông nghiệp có thể mang lại lợi ích kinh tế sôi động cho cộng đồng nông dân và phát triển kinh tế quốc gia, nó cũng có thể gây thêm căng thẳng cho môi trường về sử dụng nước, ô nhiễm chất dinh dưỡng và mất đa dạng sinh học. Làm thế nào và nếu ngành nông nghiệp cung cấp một chế độ ăn uống lành mạnh và đủ chất cho người dân của mình có thể ảnh hưởng đến bình đẳng xã hội như thế nào.

“Đánh giá toàn diện về tính bền vững của nền nông nghiệp của một quốc gia cung cấp một cơ hội tuyệt vời để tiết lộ đầy đủ các đánh đổi tiềm năng, cũng như sự hiệp lực, giữa nhiều mục tiêu bền vững và cho phép các lựa chọn sáng suốt dựa trên các ưu tiên của địa phương hoặc chính sách”, tác giả Amy Heyman thuộc Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc cho biết.

Đồng tác giả Guolin Yao từ Trung tâm Khoa học Môi trường của Đại học Maryland cho biết: “Trong khi hầu hết các quốc gia đã chứng minh sự đánh đổi mạnh mẽ giữa các khía cạnh môi trường và kinh tế đối với tính bền vững của nông nghiệp, thì có những quốc gia, chẳng hạn như Mỹ, cho thấy một số dấu hiệu đầy hứa hẹn về việc đạt được sự hiệp đồng giữa nâng cao năng suất nông nghiệp và giảm tác động môi trường”.

“Tôi muốn mở rộng quan điểm về quản lý nông nghiệp. Nó không chỉ về những gì đang diễn ra trên trang trại mà còn về những gì đang diễn ra trên thị trường, trong các cuộc tranh luận về chính sách và trên đĩa của chúng ta. Lựa chọn hàng ngày của người tiêu dùng có tác động cơ bản đến những gì đang diễn ra”, Zhang nói.

Đồng tác giả Kyle Davis của Đại học Delaware cho biết: “Cuộc cách mạng xanh đã giúp nhân loại có thể nuôi sống sự gia tăng dân số khổng lồ trong những thập kỷ qua, nhưng điều này phải trả giá bằng những tác động lớn đến môi trường và sự bỏ bê dinh dưỡng và sức khỏe tổng thể của con người. Phương pháp SAM của chúng tôi cung cấp một bước tiến đầy hứa hẹn vượt qua những thiếu sót của cuộc cách mạng xanh trong khi cố gắng xây dựng dựa trên những thành công trong quá khứ của nông nghiệp toàn cầu”.

Bước tiếp theo, tập đoàn SAM, một dự án do Diễn đàn Belmont tài trợ, sẽ khởi động với sáu quốc gia và khu vực thí điểm, bao gồm Mỹ, Áo, Brazil, Thổ Nhĩ Kỳ, Nam Phi, Châu Phi cận Sahara. Liên minh sẽ sử dụng ấn bản đầu tiên của các chỉ số SAM như một điểm khởi đầu để thu hút các cuộc trò chuyện và phối hợp giữa các bên liên quan, đồng thời cùng phát triển các trường hợp quốc gia để xác định các chiến lược hướng tới nông nghiệp bền vững.

Đối tác của tập đoàn SAM, Tafadzwa Mabhaudhi từ Đại học KwaZulu-Natal, Nam Phi, cho biết: “Đánh giá là bước đầu tiên quan trọng đối với sự bền vững của nông nghiệp, đặc biệt là ở các khu vực sản xuất biên ở châu Phi”.

“Đây là điểm khởi đầu hữu ích để không chỉ đánh giá tiến độ mà còn xác định các ưu tiên cải tiến, đồng thời cung cấp thông tin cho các chính sách và hành động quốc gia hướng tới nông nghiệp bền vững”, Christian Folberth, đồng tác giả và đối tác của tập đoàn SAM từ Viện Phân tích Hệ thống Ứng dụng Quốc tế cho biết.

Huỳnh Thị Đan Anh theo Phys.org