Bệnh vàng lá do thiếu sắt ở đậu tương

Tổng quan

Bệnh vàng lá do thiếu sắt (Iron Deficiency Chlorosis - IDC) ở đậu tương là một rối loạn sinh lý do thiếu sắt trong cây, có thể dẫn đến tổn thất năng suất đáng kể ở những vùng bị ảnh hưởng của ruộng. IDC không phải do thiếu sắt trong đất, mà do cây không có khả năng hấp thụ sắt.

Đậu tương đặc biệt dễ bị IDC. Cây đậu tương lấy sắt từ đất bằng cách tiết ra axit từ rễ vào đất, giúp hòa tan sắt thành dạng dễ hấp thụ hơn bởi rễ. Trong đất có độ pH cao và hàm lượng canxi cacbonat cao, các hạt canxi cacbonat mịn tiếp xúc với rễ đậu tương và từ từ trung hòa axit được tiết ra nhằm hòa tan sắt trong đất. Kết quả là cây không thể hấp thụ sắt có trong đất.

Sắt cần thiết cho sự hình thành chất diệp lục, là sắc tố xanh trong cây cần thiết cho quá trình quang hợp. Khi cây không hấp thụ đủ sắt, quá trình tổng hợp chất diệp lục bị ức chế, và hiện tượng vàng lá bắt đầu xảy ra giữa các gân lá. Vì sắt không di chuyển được trong cây, nên hiện tượng thiếu sắt thường được quan sát thấy đầu tiên ở những lá non nhất. Khi liên quan đến thời tiết, hiện tượng thiếu sắt có thể chỉ là tạm thời và không ảnh hưởng đến năng suất. Trong điều kiện khắc nghiệt hơn, cả sự sinh trưởng và năng suất đều bị ảnh hưởng.

Theo dõi đồng ruộng

Hiện tượng thiếu sắt thường xuất hiện đầu tiên ở những vùng đất thấp, ẩm ướt trong ruộng. Thiếu oxy xung quanh rễ làm giảm khả năng hấp thụ một số chất dinh dưỡng của cây, bao gồm cả sắt. Khi đất ấm lên và khô hơn, các triệu chứng dần dần biến mất. Ở một số vùng trồng đậu tương, đặc biệt là vùng sản xuất Great Plains, nhiều loại đất có hàm lượng canxi tự nhiên và có độ pH >8,0. Ở những khu vực này, thiếu sắt có thể là vấn đề hàng năm. Độ pH cao cũng có thể xảy ra khi việc san lấp mặt bằng hoặc xói mòn đất làm lộ ra các lớp đất dưới bề mặt có độ pH tự nhiên cao hơn.

Các triệu chứng sẽ xuất hiện đầu tiên trên những lá non nhất. Lá có màu vàng nhưng gân lá vẫn xanh. Các lá chét ba lá già hơn vẫn giữ màu xanh. Thiếu sắt có thể bị nhầm lẫn với các vấn đề khác như tổn thương do atrazine. Tuy nhiên, với tổn thương do atrazine, hiện tượng vàng lá sẽ xuất hiện ở những lá thấp nhất, còn các lá phía trên vẫn giữ màu xanh. Các nguyên nhân gây vàng lá khác cần xem xét bao gồm thiếu nitơ, thiếu kali, hiện tượng vàng lá tạm thời đôi khi do phun glyphosate giữa mùa vụ, và tổn thương do tồn dư thuốc diệt cỏ nhóm 2 ức chế ALS trong đất. Khi IDC kéo dài hoặc nghiêm trọng, lá sẽ chuyển sang màu trắng và cây có thể bị còi cọc nghiêm trọng.

Thối rễ thường xảy ra ở những cây bị IDC. Điều này được cho là do cây bị vàng lá dễ bị nhiễm mầm bệnh ở rễ hơn. Nang của tuyến trùng nang đậu tương, loài ưa thích đất có độ pH cao, thường được tìm thấy trên cây có triệu chứng IDC.

Quản lý

Nghiên cứu chỉ ra rằng các biến số sau đây có liên quan đến vấn đề IDC:

Lịch sử mắc bệnh IDC trong ruộng

Độ pH của đất cao (> 7,5)

Đất có hàm lượng sét cao và luôn ẩm ướt, hoặc các khu vực ẩm ướt thấp trong ruộng

Đất bão hòa

Hàm lượng canxi cacbonat và muối hòa tan cao theo kết quả xét nghiệm đất

Nhiệt độ đất thấp

Nitrat tồn dư từ vụ trước

1. Chọn giống

Các giống đậu tương rất khác nhau về khả năng chịu đựng bệnh IDC. Do đó, chiến lược quản lý hiệu quả nhất là chọn giống đậu tương có khả năng chịu đựng bệnh IDC. Hầu hết các công ty giống đều công bố giá trị khả năng chịu đựng bệnh IDC cho các giống của họ.

2. Giảm thiểu lượng nitrat tồn dư từ vụ trước

Lượng nitrat dư thừa trong đất có thể làm trầm trọng thêm vấn đề IDC bằng cách ức chế khả năng hấp thụ sắt của cây trồng.

3. Bón sắt dưới dạng phức hợp sắt EDDHA lên hạt giống khi gieo trồng

Phân bón phức hợp sắt được đặt tiếp xúc trực tiếp với hạt giống (trong rãnh gieo) có thể là một cách hiệu quả để cung cấp sắt cho cây. Loại phức hợp sắt rất quan trọng; công thức EDDHA, hay “ortho-ortho”, giữ cho sắt có sẵn cho cây đủ lâu để ngăn ngừa sự phát triển của bệnh IDC. Các dạng phức hợp sắt khác, rẻ hơn thì không. May mắn thay, nguy cơ gây hại cho cây con từ các hợp chất này là rất thấp hoặc không có, mặc dù phân bón khởi động thường không được khuyến cáo sử dụng cho đậu tương. Tuy nhiên, không nên trộn các sản phẩm phân bón chứa sắt với dung dịch khởi động có chứa kali vì kali sẽ làm hỏng hạt giống nếu tiếp xúc trực tiếp với nó. Việc bón phức chất sắt lên lá đậu tương cho kết quả không đồng nhất và khó dự đoán thời điểm và liều lượng bón. Nghiên cứu về bón sắt qua lá vẫn đang được tiến hành.

4. Trồng cây yến mạch che phủ

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Minnesota báo cáo rằng việc trồng yến mạch như một loại cây cạnh tranh ngay trước khi trồng đậu tương, và sau đó diệt trừ cây che phủ bằng glyphosate ở độ cao từ 10-12inch (tương đương 25-30cm), đã được chứng minh là một biện pháp quản lý hiệu quả. Cây yến mạch hấp thụ đủ lượng nitrat-nitơ dư thừa và độ ẩm đất để giữ cho sắt trong đất luôn có sẵn cho cây đậu tương.

Tuy nhiên, thời điểm rất quan trọng. Diệt trừ cây che phủ ở độ cao 10inch cho phép cây phát triển đủ để ảnh hưởng đến điều kiện đất, nhưng không đủ để cạnh tranh với cây đậu tương.

Võ Như Cầm theo Soybeanresearchinfo.