Các bước đơn giản để trang trại nhiệt đới thích ứng với biến đổi khí hậu

Lúa chịu hạn và nhiễm mặn tại một Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế ở Việt Nam. Ảnh Georgina Smith.

Nông dân trồng Cacao ở Nicaragua mất mùa, thành phần chính của sô cô la là nấm mốc và đất thoái hóa. Năng suất giảm ở các cánh đồng lúa của Việt Nam vì nhiệt độ cao hơn và độ mặn tăng. Những người trồng đậu và ngô ở Uganda thấy cây của họ chết trong những đợt khô hạn nghiêm trọng trong mùa mưa. Sự kết hợp hai sức mạnh của biến đổi khí hậu và quản lý đất nông nghiệp kém có thể được giải quyết bằng các biện pháp đơn giản giúp các trang trại có năng suất và lợi nhuận cao. Theo phân tích mới của Trung tâm Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế (CIAT) công bố ngày 19 tháng 11 trên tạp chí  PLOS ONE, việc thực hiện các thực hành nông nghiệp thông minh thích ứng khí hậu (CSA) này có thể giúp tăng năng suất, có lợi cho môi trường và tăng thu nhập của nông dân.

Nghiên cứu kiểm tra 10 vấn đề lớn liên quan đến khí hậu mà nông dân ở Châu Phi, Châu Á và Châu Mỹ Latinh phải đối mặt và đề xuất các biện pháp khắc phục CSA cụ thể tại địa điểm. Chúng bao gồm các cánh đồng lúa với đậu phộng ở Việt Nam, kiểm soát bệnh bạc lá thủ công ở Nicaragua và trồng các giống đậu và ngô chịu hạn cùng với nhau ở Uganda.

Khi cần đầu tư bổ sung, tỷ lệ hoàn vốn ban đầu của khoản đầu tư nằm trong khoảng từ 17% đến 590%. Chi phí khởi động có thể được phục hồi trong khoảng một đến tám năm, tùy thuộc vào thực tiễn quản lý. Trong mọi trường hợp, sản lượng tăng.

Peter Laderach, chuyên gia biến đổi khí hậu toàn cầu của CIAT và đồng tác giả của nghiên cứu cho biết: "Tiềm năng cho các chiến lược này là rất lớn và có thể hành động ngay lập tức, nếu được nhắm mục tiêu đến đúng nông dân và kèm theo các nguồn lực phù hợp". "Bây giờ, thách thức nằm ở việc vượt qua những trở ngại để thực hiện sự chấp nhận của chúng".

Nhiều thực hành CSA cải thiện sản xuất, vùng đệm chống lại biến đổi khí hậu và cải thiện đất nghèo dinh dưỡng đòi hỏi đầu tư ít hơn. Đôi khi những chi phí này ít hơn so với kinh doanh thông thường, dựa trên các đồn điền đơn canh cây trồng và phân bón hóa học. Tuy nhiên, việc áp dụng tại hầu hết các vùng nghiên cứu là nhỏ nhất. Những trở ngại bao gồm khả năng chống chịu, thay đổi thói quen canh tác, hạn chế lao động và thiếu khả năng tiếp cận tín dụng.

Margarita Astralaga, Giám đốc về Môi trường, Khí hậu, Giới tính và Xã hội của Quỹ Phát triển Nông nghiệp Quốc tế (IFAD), nơi cung cấp kinh phí cho nghiên cứu cho biết: "Thu hút nhiều bên liên quan, bao gồm cả bộ phận tư nhân, là rất quan trọng trong việc đảm bảo thực hiện rộng rãi và bền vững các chiến lược thích ứng với khí hậu".

Le Lan, một nhà nghiên cứu tại Đại học Tây Úc và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết các can thiệp CSA thành công của chính phủ và các cơ quan phát triển cần tìm kiếm "lợi ích tổng hợp lớn nhất cho cộng đồng" và không chỉ là lợi ích tiềm năng cho từng nông dân. "Ngoài ra, nếu khu vực này chịu các sự kiện khí hậu khắc nghiệt, hỗ trợ có mục tiêu phải xem xét thực tế kinh tế xã hội và văn hóa của các nhóm nông dân nếu các biện pháp này được áp dụng rộng rãi".

Từ nghiên cứu trong phòng cho đến phát triển

Lan và các đồng nghiệp đã thực hiện các cuộc điều tra hộ gia đình ở Nicaragua, Việt Nam và Uganda, lập bảng mức độ áp dụng CSA, tạo ra một phân tích lợi ích chi phí để triển khai CSA rộng rãi và dự kiến mức độ áp dụng tiềm năng tại mỗi địa điểm.

Tại Việt Nam, các kỹ thuật CSA được áp dụng rộng rãi nhất đã được quan sát là luân canh cây trồng giữa lúa và đậu phộng. Điều này làm tăng lợi nhuận cho nông dân và giảm phát thải khí nhà kính nói chung. Gần một phần ba nông dân đã áp dụng kỹ thuật này. Mười phần trăm hoặc ít hơn đã áp dụng bón phân hữu cơ, các giống lúa cải tiến chịu được hạn hán, nhiễm mặn và kết hợp nuôi tôm.

Các nhà nghiên cứu ước tính tiềm năng áp dụng của năm kỹ thuật CSA tại Việt Nam nằm trong khoảng từ 23-89%. Đầu tư ban đầu có thể được thu hồi trong tối đa năm năm, trong khi việc bón phân hữu cơ và luân canh có lợi nhuận ngay lập tức do giảm chi phí cho phân bón hóa học và trồng lúa. Ngược lại, các địa điểm nghiên cứu ở Nicaragua và Uganda cho thấy không có sự thu hút nào trong các chiến lược CSA của nghiên cứu.

Nông dân cacao Nicaragua có thể thực hiện kiểm soát bệnh nấm đơn bào bằng tay - hay còn gọi là bệnh thối quả sương mai- để phục hồi tới 80% tổn thất của chúng đối với mầm bệnh. Bón phân hữu cơ và trồng cây chuối để che bóng cây ca cao phơi nắng có thể giúp tăng năng suất với chi phí thấp. Các nhà nghiên cứu ước tính tỷ lệ chấp nhận 50% của các chiến lược này là có thể. Ước tính tỷ lệ lợi nhuận của các thực hành này thay đổi từ 17% đối với phân hữu cơ của cacao trên tám năm đến 590% cho che bóng cây chuối trên một năm.

Nông dân bị hạn hán ở miền Bắc Uganda có thể được hưởng lợi từ việc trồng xen các giống đậu và ngô cứng hơn, trưởng thành nhanh hơn, chịu được hạn hán và có năng suất cao hơn. Cùng với việc thực hiện các kỹ thuật thu hoạch nước để tưới trong thời gian khô và giữ độ ẩm của đất, những giống này - đã được sử dụng ở các khu vực khác không có trong khu vực nghiên cứu - có khả năng được 90% nông dân chấp nhận. Tỷ lệ lợi nhuận ước tính là 25% trong sáu năm và 85% trong ba năm đối với địa điểm ở Uganda.

"Mở rộng CSA là trọng tâm của các chiến lược CIAT và CGIAR", Godefroy Grosjean, đồng tác giả và lãnh đạo của Trung tâm Chính sách Khí hậu CIAT Châu Á cho biết. "Với các đối tác quan trọng như IFAD Ngân hàng Thế giới, chúng tôi đang phát triển Kế hoạch Đầu tư CSA cho các quốc gia bao gồm Bangladesh và Mali. Công việc của chúng tôi cũng tập trung vào các giải pháp mang tính thuyết phục để mở cửa đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp. Năm nay, chúng tôi đã đưa ra một sáng kiến mới về Quản lý Rủi ro Nông nghiệp sẽ khám phá các sản phẩm tài chính sáng tạo cho CSA phù hợp với nhu cầu của nông dân. Nghiên cứu từ bài viết này sẽ cực kỳ hữu ích cho mục đích đó".

Nguyễn Thị Quỳnh Thuận theo Sciencedaily.