Cách tiếp cận thống nhất đối với đổi mới nông nghiệp bền vững và cải cách chính sách
Ngành nông nghiệp hiện nay có thể đang sản xuất nhiều lương thực hơn bao giờ hết, nhưng đồng thời cũng đang gây ra những tác động tiêu cực nghiêm trọng đến khí hậu, làm suy thoái đất và làm suy giảm đa dạng sinh học.
Một nhóm các nhà nghiên cứu của The PhenoRob Cluster of Excellence tại Đại học Bonn đã công bố một bài báo trên tạp chí Agricultural Systems, trong đó phân tích vai trò then chốt mà các đổi mới công nghệ sẽ cần đảm nhận để đưa nông nghiệp trở nên bền vững trong tương lai, cũng như lý do vì sao những đổi mới này phải được triển khai song song với các chính sách mang tính chiến lược và các mô hình kinh doanh mới.
Nghiên cứu nói về điều gì
Con người hiện đang sản xuất nhiều lương thực hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử. Tuy nhiên, lĩnh vực nông nghiệp đang đối mặt với nhu cầu cấp bách phải trở nên bền vững hơn, bởi chính các giải pháp đã giúp gia tăng năng suất trong vài thế kỷ qua lại là nguyên nhân dẫn đến những vấn đề môi trường nghiêm trọng như biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học, thoái hóa đất và ô nhiễm nguồn nước.
Một trong những nguyên nhân chính là con người thường tìm kiếm các giải pháp riêng lẻ cho từng vấn đề, thay vì xây dựng một kế hoạch tổng thể cho toàn bộ quá trình đổi mới. Hệ quả là những giải pháp rời rạc này hiếm khi hình thành được các hệ thống nông nghiệp mới mang tính bền vững, trừ khi có sự điều phối và dẫn dắt chặt chẽ từ phía các nhà hoạch định chính sách.
Tầm nhìn về một hệ thống nông nghiệp bền vững hơn
Thay vì theo đuổi vô số đổi mới đơn lẻ, cần xây dựng một hệ thống đổi mới thống nhất, được định hướng bởi một tầm nhìn chung của toàn xã hội. Bước đầu tiên trong quá trình này là xác định rõ nông nghiệp bền vững cần có những đặc trưng gì, từ đó lựa chọn và thiết kế các công nghệ, mô hình kinh doanh và khung chính sách phù hợp.
Một yếu tố then chốt là phải huy động sự tham gia của tất cả các bên liên quan và đánh giá đồng thời cơ hội lẫn rủi ro ngay từ giai đoạn đầu, nhằm tối đa hóa tiềm năng của các đổi mới và hạn chế những tác động ngoài ý muốn.
Trong bài báo đăng trên Agricultural Systems, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra những con đường khả thi để một quá trình chuyển đổi toàn diện và mang tính nền tảng của ngành nông nghiệp châu Âu có thể đạt được thành công.
Những thách thức lớn nhất đối với công nghệ nông nghiệp
Thách thức lớn nhất hiện nay là làm cho các công nghệ nông nghiệp bền vững trở nên đủ hấp dẫn để nông dân sẵn sàng đầu tư và áp dụng. Về mặt kỹ thuật, tiềm năng đổi mới là rất lớn; tuy nhiên sẽ không thể có sự triển khai trên diện rộng nếu các công nghệ mang lại lợi nhuận thấp hơn các giải pháp hiện tại, trong khi lại đi kèm với mức độ rủi ro cao hơn.
Nói cách khác, các nhà hoạch định chính sách cần tạo ra một môi trường phù hợp: siết chặt các quy định môi trường để những công nghệ gây hại trở nên kém sinh lợi hơn; mở rộng các khoản chi trả cho nông nghiệp - môi trường nhằm tạo động lực tài chính cho các sáng kiến xanh; đồng thời xây dựng các liên minh rộng rãi - đặc biệt là quan hệ đối tác với các khu vực doanh nghiệp - để hình thành các thị trường mới và khai thác hiệu ứng hiệp lực.
Chính sách cần thay đổi như thế nào
Chính sách trong lĩnh vực nông nghiệp cần tham vọng hơn nhưng đồng thời cũng phải đơn giản, minh bạch và dễ thực thi hơn. Hiện nay, nhiều nông dân tỏ ra bất mãn trước tình trạng quản lý vi mô và thủ tục hành chính phức tạp. Trong khi đó, xã hội mong muốn mức độ bền vững cao hơn, nhưng không chấp nhận việc giá thực phẩm tăng mạnh.
Các quốc gia châu Âu hiện đang phải phân bổ những nguồn lực tài chính rất lớn cho nhiều lĩnh vực ưu tiên khác như quốc phòng và chuyển đổi năng lượng. Do đó, các chính sách nông nghiệp trong tương lai cần vừa đạt hiệu quả cao vừa đảm bảo sử dụng ngân sách một cách hợp lý và xứng đáng với chi phí đầu tư.
Thời điểm hiện tại được xem là đặc biệt thuận lợi, bởi đã có sẵn các dữ liệu nền tảng chất lượng cao - từ đo đạc vệ tinh, máy bay không người lái đến các cảm biến gắn trên máy móc nông nghiệp - cùng với những tiến bộ vượt bậc trong học máy và suy luận nhân quả. Chưa bao giờ việc đánh giá một cách nhanh chóng và toàn diện xem biện pháp nào hiệu quả, biện pháp nào không và vì sao lại trở nên dễ dàng như hiện nay.
Năm rủi ro của nông nghiệp thông minh
Rủi ro thứ nhất là quan niệm phổ biến rằng nông nghiệp số hóa và tự động hóa mặc nhiên thân thiện với môi trường. Mặc dù nông nghiệp thông minh mở ra nhiều cơ hội, nhưng các đổi mới đi kèm cũng có thể gây tác động tiêu cực đến môi trường, tùy thuộc vào cách thức triển khai và sử dụng.
Rủi ro thứ hai là sự tập trung quyền lực và lợi nhuận vào tay một số ít tập đoàn lớn. Các công nghệ mới có thể làm gia tăng áp lực cạnh tranh đối với các doanh nghiệp nhỏ và đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu trong ngành nông nghiệp.
Thứ ba là nguy cơ hoạch định chính sách không phù hợp hoặc đi chệch hướng. Nếu các chính sách chủ yếu dựa trên những gì dễ đo lường, thay vì những yếu tố thực sự quan trọng, thì các biện pháp được ban hành có thể không đạt được mục tiêu mong muốn.
Rủi ro thứ tư là khả năng các công nghệ mới không hoạt động đúng như kỳ vọng. Quá trình đổi mới luôn gắn liền với học hỏi và tích lũy kinh nghiệm, trong đó sai sót đôi khi là không thể tránh khỏi. Bên cạnh đó, các hệ thống kỹ thuật phức tạp - chẳng hạn như robot ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) - cũng có thể đưa ra các quyết định không chính xác.
Rủi ro thứ năm, đặc biệt quan trọng, là các giải pháp kỹ thuật có thể lấn át hoặc trì hoãn những thay đổi cần thiết khác. Công nghệ mới, tự thân nó, là không đủ để giải quyết các vấn đề môi trường mang tính hệ thống mà nông nghiệp đang phải đối mặt. Nếu quá đặt kỳ vọng vào công nghệ, xã hội có nguy cơ xao lãng những thay đổi quan trọng khác như thúc đẩy tiêu dùng có trách nhiệm hơn hoặc điều chỉnh hành vi của con người.
Huỳnh Thị Đan Anh theo Phys.org
Số lần xem: 48
