Nghiên cứu đặt nghi vấn về tuyên bố cho rằng canh tác carbon là giải pháp khí hậu trong nông nghiệp

Nguồn: Pixabay/Miền công cộng CC0.

Nông nghiệp là một trong những ngành góp phần lớn vào cuộc khủng hoảng khí hậu toàn cầu. Các tập đoàn nông nghiệp lớn đang theo đuổi nhiều hình thức đổi mới canh tác nhằm gia tăng khả năng lưu giữ carbon trong đất. Tuy nhiên, theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Environmental Science & Policy, mô hình "canh tác carbon" được cho là đang gặp nhiều vấn đề.

Những lợi ích được cho là đến từ các thực hành nông nghiệp “thông minh với khí hậu” chủ yếu dựa trên ước tính, chứ không phải từ các phép đo thực nghiệm rõ ràng. Ngoài ra, các tập đoàn lớn có thể sử dụng mô hình canh tác carbon như một cách để bù đắp dấu chân carbon của mình mà không cần thay đổi đáng kể các hoạt động sản xuất hiện tại. Điều này có thể dẫn đến việc đánh giá quá cao mức độ đóng góp thực sự của mô hình này trong việc giảm phát thải khí nhà kính.

Canh tác carbon bao gồm các biện pháp như nông lâm kết hợp, xen canh, canh tác bảo tồn và tối ưu hóa sử dụng phân bón. Các công ty nông nghiệp kỳ vọng rằng những phương pháp này vừa giúp giảm thiểu biến đổi khí hậu, vừa gia tăng thu nhập cho nông dân thông qua việc tạo ra và bán tín chỉ carbon.

Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu Sarah Hackfort (Đại học Humboldt, Berlin) và Tobias Haas (Viện Nghiên cứu Phát triển Bền vững tại GFZ), mô hình canh tác carbon trên thực tế tiềm ẩn nhiều rủi ro và bất định đáng kể.

Một giải pháp lâu dài?

Câu hỏi lớn đặt ra là liệu các giải pháp lưu giữ carbon hiện nay có thực sự bền vững lâu dài hay không. “Carbon được lưu giữ trong đất bằng các phương pháp này có thể bị giải phóng trở lại vào khí quyển nếu có những thay đổi trong cách sử dụng đất, biến động khí hậu hoặc tác động vật lý đến đất - những điều này có thể làm đảo ngược hoàn toàn lợi ích của việc cô lập carbon”, Haas giải thích. Tuy rằng tiềm năng lưu giữ thêm CO₂ trong đất là có thật, nhưng việc liệu lượng carbon đó có thể được giữ lại lâu dài hay không vẫn không chắc chắn.

Theo các nhà nghiên cứu, việc lưu giữ carbon trong đất có sự dao động lớn, gây khó khăn cho việc sử dụng các công cụ đo lường khoa học chính xác và đáng tin cậy. Nhiều công ty nông nghiệp lâu đời thường đánh tráo khái niệm, sử dụng từ "đo lường" trong khi lẽ ra phải dùng "ước tính" và hứa hẹn những lợi ích phụ như tăng năng suất cây trồng - điều chưa chắc đạt được trong thực tế.

Tranh luận gây sao nhãng khỏi nhu cầu cốt lõi: Cắt giảm phát thải

Sự không chắc chắn về khả năng cô lập CO₂ của nông nghiệp đặt ra nghi vấn nghiêm trọng về tính khả thi của các thị trường carbon dành cho mô hình canh tác carbon. Những vấn đề vốn đã tồn tại trong các thị trường carbon hiện nay cũng có thể sẽ lặp lại trong lĩnh vực nông nghiệp. Một số nghiên cứu trước đó cũng từng đặt dấu hỏi về các tuyên bố giảm phát thải, chẳng hạn như từ các dự án trồng rừng. Nếu điều tương tự xảy ra với canh tác carbon, điều này sẽ làm tổn hại đến uy tín và tính chính danh của toàn ngành nông nghiệp.

“Trong các cuộc tranh luận rộng hơn, các tập đoàn nông nghiệp lớn muốn tự định vị mình như một phần của giải pháp cho vấn đề khí hậu - giống như ngành hóa dầu từng làm. Tuy nhiên, những ý tưởng mà họ cổ vũ lại gieo rắc hy vọng sai lầm và làm sao nhãng khỏi nhu cầu cấp thiết là phải cắt giảm phát thải và tiến hành cải cách sâu rộng hệ thống nông nghiệp hiện hành”, Haas cho biết.

Thay vì thúc đẩy thay đổi tích cực, cuộc tranh luận xoay quanh mô hình canh tác carbon có thể duy trì mô hình nông nghiệp công nghiệp hiện tại - kéo theo hệ quả tiêu cực đối với khí hậu.

Huỳnh Thị Đan Anh theo Phys.org