Tăng tỷ lệ canh tác hữu cơ giúp đất khỏe và đa dạng sinh học hơn

Các vùng đất trồng trọt tại Argentina. Nguồn: Paula Barral.

Một nhóm nghiên cứu quốc tế do các nhà khoa học từ Đại học Alicante (UA) dẫn đầu đã chỉ ra rằng: Việc gia tăng tỷ lệ canh tác hữu cơ không chỉ có thể cải thiện năng suất mà còn giúp duy trì sức khỏe đất và đa dạng sinh học. Công bố trên tạp chí Nature Sustainability, nghiên cứu kết luận rằng những vùng cảnh quan có tỷ lệ canh tác hữu cơ đạt ít nhất 50% sẽ tối ưu hóa được đồng thời năng suất cây trồng, đa dạng sinh học đất và các chức năng hệ sinh thái quan trọng như: tích trữ carbon, chu trình dinh dưỡng và điều tiết nước.

Nghiên cứu nằm trong khuôn khổ dự án SOILGUARD (Horizon 2020), thực hiện phân tích trên 179 vùng đất canh tác - chủ yếu là sản xuất ngũ cốc - tại 8 quốc gia thuộc châu Âu, châu Phi, châu Á và Nam Mỹ. Nghiên cứu này bao phủ nhiều điều kiện khí hậu và các mức độ thoái hóa đất khác nhau. Dù các tác giả ghi nhận các phương thức canh tác sinh thái có thể làm giảm năng suất trung bình, nhưng kết quả thực tế cho thấy: năng suất cao không nhất thiết phải đánh đổi bằng sự suy giảm đa dạng sinh học và chức năng đất tại trang trại.

Tiến sỹ Santiago Soliveres Codina, nhà nghiên cứu tại Khoa Sinh thái học (UA) và Viện Nghiên cứu Môi trường Đa ngành Ramón Margalef (IMEM), đồng tác giả bài báo, nhận định: "Có những trang trại, cả truyền thống lẫn hữu cơ, đạt kết quả xuất sắc ở cả ba chỉ số trên". Ông nhấn mạnh: "Bước tiếp theo là tìm hiểu các biện pháp kỹ thuật mà những nông dân này áp dụng để đạt năng suất cao mà vẫn giữ đất khỏe. Đó có thể là các biện pháp canh tác tái sinh như: Giảm thiểu cày xới, sử dụng chất cải tạo đất hữu cơ, duy trì lớp phủ thực vật thường xuyên, hoặc lựa chọn giống cây trồng thích nghi tốt với điều kiện địa phương".

Tác giả chính Laura García-Velázquez (nhà nghiên cứu tại IMEM) khẳng định: "Phát hiện của chúng tôi chứng minh rằng đất có đa dạng sinh học cao và giàu chức năng không hề mâu thuẫn với năng suất cây trồng cao". Bà lưu ý thêm: "Áp dụng thực hành sinh thái trên ít nhất 50% diện tích đất canh tác có thể là chìa khóa then chốt để đảm bảo tính bền vững dài hạn cho hệ thống lương thực".

Các vùng đất trồng trọt tại Argentina. Nguồn: Paula Barral.

Thách thức về kinh tế và môi trường

Nghiên cứu lập luận rằng quá trình chuyển đổi sang nông nghiệp hữu cơ cần được ưu tiên tại các vùng đất bị thoái hóa mức độ trung bình đến nặng, nhằm tối đa hóa lợi ích môi trường và giảm thiểu rủi ro sụt giảm sản lượng.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh: "Những khu vực này vốn dĩ đã có năng suất thấp. Do đó, dưới góc độ của nông dân và xã hội, việc ưu tiên chuyển đổi hữu cơ tại đây sẽ giảm bớt rủi ro kinh tế và gia tăng đáng kể lợi ích môi trường mang lại". Chiến lược này giúp tối ưu hóa sức khỏe đất và an ninh lương thực, đồng thời hạn chế các xung đột lợi ích phát sinh trong quá trình chuyển đổi mô hình canh tác.

Nghiên cứu có sự tham gia của 22 tổ chức từ 9 quốc gia, cung cấp bằng chứng khoa học vững chắc ủng hộ Chiến lược "Từ Trang trại đến Bàn ăn" (Farm to Fork) của Ủy ban Châu Âu - vốn đặt mục tiêu 25% diện tích đất nông nghiệp canh tác hữu cơ vào năm 2030. Tuy nhiên, theo các tác giả: "Mục tiêu này có thể vẫn chưa đủ và cần tham vọng hơn nữa để đảm bảo tính bền vững của hệ thống nông nghiệp - thực phẩm cũng như đạt được các mục tiêu đa dạng sinh học toàn cầu".

Các nhà khoa học tại UA cũng chỉ ra rằng Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) hướng tới giảm 50% ô nhiễm nguồn nước, đất và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong những năm tới. Vì lẽ đó, việc "Triển khai các thực hành sinh thái là điều tất yếu".

Huỳnh Thị Đan Anh theo Phys.org