VÌ SAO NÊN TRỒNG ĐẬU TƯƠNG SỚM TRONG NĂM

Briana Yablonski

Một nghiên cứu gần đây cho thấy việc trồng đậu tương sớm hơn bình thường vài tuần có thể mang lại lợi ích cho cả môi trường và nền kinh tế. Hãy cùng người nông dân hiện đại Briana Yablonski tìm hiểu chi tiết về những lợi ích của việc gieo trồng sớm.

Khi nói đến các loại cây trồng hàng loạt ở Hoa Kỳ, đậu tương là một cây trồng chủ lực. Năm 2024, nông dân đã thu hoạch loại cây họ đậu này trên 86,1 triệu mẫu Anh - lớn hơn diện tích của Indiana, Washington và Nam Carolina cộng lại. Diện tích lớn này đồng nghĩa với việc cây trồng này có tác động lớn đến nền kinh tế cũng như môi trường.

Trong khi các nhà nghiên cứu đã xem xét cách bón phân và phương pháp canh tác ảnh hưởng đến tác động của cây trồng đối với môi trường, một nghiên cứu gần đây đã xem xét ngày trồng có thể tác động lớn đến lượng khí thải nhà kính như thế nào. Bài học rút ra là gì? Trồng sớm hơn chỉ vài tuần có thể giúp tăng năng suất và giảm thiểu tác động đến môi trường.

Bối cảnh

Nông nghiệp chiếm khoảng 10% lượng khí thải nhà kính ở Hoa Kỳ. Tuy nhiên, không giống như nhiều ngành công nghiệp khác, chất gây ô nhiễm chính không phải là carbon dioxide sinh ra từ quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch. Trong thế giới này, mê-tan và nitơ oxit là những khí chính cần được theo dõi. Vì khí thải mê-tan phần lớn liên quan đến nông nghiệp chăn nuôi, nên nitơ oxit là khí nhà kính chính trong ngành đậu tương.

Việc quản lý dinh dưỡng đất, hoặc việc thiếu quản lý, chiếm 75% lượng khí thải nitơ oxit tại Hoa Kỳ. Khi bạn nhận ra rằng tiềm năng làm nóng của nitơ oxit trong 100 năm lớn hơn gần 300 lần so với carbon dioxide, bạn sẽ nhận ra loại khí ít được biết đến này có tác động lớn đến môi trường như thế nào. Điều này đặt ra câu hỏi làm thế nào để giảm lượng khí thải này khi trồng trọt.

Để hiểu về nitơ oxit, chúng ta phải hiểu chu trình nitơ. Khi chúng ta bón các nguồn nitơ vào đất, mục tiêu của chúng ta là phần lớn lượng nitơ này được cây trồng sử dụng. Tuy nhiên, khi có quá nhiều nitơ trong đất, vi khuẩn sống trong đất thường chuyển đổi nitrat có sẵn trong cây thành khí nitơ, và nitơ oxit đôi khi được giải phóng dưới dạng sản phẩm phụ.

Hãy quay lại vấn đề đậu tương. Luân canh ngô/đậu tương rất phổ biến ở hầu hết vùng Trung Tây. Mặc dù nitơ hiếm khi được bón trước khi trồng đậu tương, nhưng nó thường được bổ sung trước khi trồng ngô. Do đó, những nỗ lực đầu tiên nhằm giảm phát thải nitơ oxit bao gồm việc giảm lượng phân bón này. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng việc giảm nồng độ xuống dưới mức cần thiết cho năng suất cây trồng tối ưu không ảnh hưởng đến lượng khí thải nitơ oxit. Vì vậy, họ đã chuyển sang các chiến thuật khác.

Cách hạn chế phát thải khí nhà kính từ đậu tương

Vì nitơ oxit được thải ra không khí khi đất dư thừa nitơ, việc duy trì cây trồng phát triển quanh năm có thể hạn chế lượng khí thải. Cây trồng hấp thụ nitrat (NO₃) và amoni (NH₄), nghĩa là càng nhiều cây thì vi khuẩn càng ít có điều kiện chuyển hóa thành khí nhà kính.

Vấn đề là việc luân canh ngô/đậu tương thông thường khiến đất cằn cỗi gần nửa năm. Việc giữ cây trồng trong đất suốt cuối thu, đông và đầu xuân có thể hạn chế lượng khí thải nitơ oxit.

Trồng cây che phủ như lúa mạch đen hoặc yến mạch vào ngô trong mùa thu đồng nghĩa với việc cây sẽ tiếp tục phát triển trong suốt mùa đông và hấp thụ nitơ. Tuy nhiên, do nhiệt độ mát mẻ làm chậm sự phát triển của vi khuẩn, nên không có nhiều oxit nitơ được giải phóng trong mùa đông. Vi khuẩn bắt đầu hoạt động mạnh hơn khi mùa xuân đến.

Đó là lúc việc trồng đậu tương sớm hơn phát huy tác dụng. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng việc trồng đậu tương sớm hơn trong năm giúp giảm lượng khí thải oxit nitơ, đặc biệt là vào cuối mùa xuân và mùa hè. Khi kết hợp cây che phủ với việc trồng sớm hơn, lượng khí thải đã giảm 28%.

Những ngày trồng sớm hơn này cũng cho thấy năng suất tăng 16%. Một phần nguyên nhân có thể là do khả năng trồng nhiều loại đậu tương khác nhau nhờ thời vụ sinh trưởng dài hơn. Những loại đậu tương sinh trưởng kéo dài này đang ngày càng phổ biến và ngày càng có nhiều nông dân áp dụng chúng.

Chi tiết về trồng sớm

Vậy, bạn nên trồng đậu tương sớm như thế nào? Điều này còn tùy thuộc.

Thật không may, nghiên cứu không phải là yếu tố duy nhất quyết định ngày trồng lý tưởng. Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) cung cấp bảo hiểm cây trồng, bảo vệ nông dân trong thời kỳ mất mát. Nông dân phải tuân thủ một số hướng dẫn nhất định để đủ điều kiện được bảo hiểm, bao gồm cả việc gieo hạt sau ngày gieo trồng sớm nhất được phép. Do đó, nông dân hiếm khi gieo đậu tương sau ngày do USDA quy định.

Trong những năm gần đây, USDA đã đẩy lùi những ngày này do nhận thấy rằng việc gieo trồng sớm hơn sẽ mang lại năng suất cao hơn. Tuy nhiên, điều này không nhất thiết tính đến lợi ích môi trường. Việc đẩy lùi những ngày gieo trồng này thậm chí còn sớm hơn trong năm có thể dẫn đến việc giảm lượng khí thải nitơ oxit nhiều hơn nữa.

Nếu cây trồng của bạn được bảo hiểm, hãy tuân thủ hướng dẫn của USDA về ngày gieo trồng sớm nhất được phép trong khu vực của bạn. Điều này có thể đẩy lùi ngày gieo trồng của bạn.

Võ Như Cầm theo Modernfarmer.