Việc gieo trồng sớm đang buộc nông dân phải xem xét lại thứ tự gieo trồng ngô so với đậu tương

Adrienne Held

Trên khắp vùng Trung Tây, những biến đổi nhanh chóng của thời tiết và số ngày làm việc thuận lợi trên đồng ruộng ngày càng ít đang thu hẹp khoảng thời gian gieo trồng mùa xuân vốn đã eo hẹp.

Manni Singh, phó giáo sư về nông học hệ thống canh tác tại Đại học bang Michigan, lưu ý rằng trong hai thập kỷ qua, số ngày làm việc thuận lợi trên đồng ruộng từ giữa tháng Tư đến giữa tháng Năm đã giảm, từ khoảng 20–25 ngày xuống còn 15–20 ngày. Những cơn bão dữ dội hơn, sự ấm lên nhanh chóng sau đó là những đợt lạnh đột ngột và đất đai bị ngập úng lâu hơn khiến nông dân có ít cơ hội gieo trồng hơn.

Singh nói: “Số ngày làm việc thuận lợi ngày càng ít đi khiến việc đưa ra quyết định sớm trở nên quan trọng hơn nhiều. Có những năm giữa tháng Tư bạn chỉ có được hai hoặc ba ngày tốt, và bạn phải sẵn sàng tận dụng chúng”.

Với thời gian gieo trồng ngày càng thu hẹp, nông dân phải đối mặt với một câu hỏi tưởng chừng đơn giản: Trồng ngô hay đậu tương trước?

Trong nhiều thập kỷ, truyền thống đã trả lời câu hỏi đó: Trồng ngô trước. Nhưng nghiên cứu của các trường đại học, các thử nghiệm trên đồng ruộng và các nhà nông học trong ngành công nghiệp giống cho thấy quy tắc cũ không phải lúc nào cũng đúng.

“Mọi chuyện không còn đơn giản như trồng ngô trước, đậu tương sau nữa. Nghiên cứu không còn ủng hộ cách tiếp cận chung chung đó nữa”, Mark Licht, chuyên gia về hệ thống canh tác của Cơ quan Khuyến nông Đại học Bang Iowa, cho biết.

Trên khắp các tổ chức và nguồn dữ liệu, sự đồng thuận rất rõ ràng: Cả hai loại cây trồng đều có lợi từ việc gieo trồng sớm. Nhưng đậu tương thường cần được ưu tiên gieo trồng sớm hơn, và ngô cần được quản lý mục tiêu hơn khi gieo trồng muộn.

Cuộc chiến giành vành đai

Các nhà nghiên cứu của Đại học bang Ohio, Laura Lindsey và Osler Ortez, so sánh ngô và đậu tương trong nghiên cứu về thời điểm gieo trồng trong cuộc chiến giành vành đai tiểu bang.

Ảnh: Laura Lindsey, Đại học bang Ohio.

Dự án “Battle for the Belt” kéo dài nhiều năm của Đại học Bang Ohio (OSU) cung cấp một trong những so sánh song song rõ ràng nhất về thời điểm gieo trồng ngô và đậu tương ở vùng Trung Tây. Dự án do các chuyên gia của OSU là Laura Lindsey và Osler Ortez dẫn đầu, cùng với nghiên cứu sinh Taylor Dill, đã so sánh cả hai loại cây trồng cạnh nhau ở năm thời điểm gieo trồng khác nhau trên ba địa điểm ở Ohio mỗi mùa vụ trong ba năm, giúp nông dân có cái nhìn rõ ràng hơn về cách mỗi loại cây trồng phản ứng với thời điểm gieo trồng.

Lindsey cho biết nhiều nông dân ngạc nhiên về tốc độ suy giảm năng suất đậu tương. Bà nói: “Dữ liệu của chúng tôi cho thấy đậu tương nhạy cảm với việc gieo trồng muộn hơn nhiều so với suy nghĩ của nhiều người trồng. Sự suy giảm năng suất bắt đầu sớm hơn và liên tục hơn ở đậu tương khi việc gieo trồng chuyển sang tháng Năm”.

Tuy nhiên, điều mà dự án làm rõ là sự nhạy cảm sớm không có nghĩa là mức giảm năng suất quá lớn. Đậu tương giảm năng suất sớm hơn một chút trong năm, nhưng sự suy giảm của chúng diễn ra dần dần. Ngô thì khác.

Sự khác biệt về sinh lý giải thích điều này, Ortez, một chuyên gia về ngô, cho biết. “Ngô thực sự cần sự nảy mầm đồng đều để tối đa hóa năng suất. Đậu tương có thể phân nhánh, thêm đốt và bù đắp cho sự mất mật độ cây trồng. Ngô không có sự linh hoạt đó”.

Vì đậu tương có thể thích nghi và ngô thì không, nên đường cong tổn thất năng suất phân kỳ khi việc gieo trồng bị trì hoãn. Đậu tương bắt đầu giảm năng suất sớm hơn, nhưng ngô lại giảm năng suất mạnh hơn nhiều nếu việc gieo trồng bị trì hoãn quá tuần thứ hai của tháng Năm. Sự sụt giảm mạnh này khiến nhiều nông dân phải gieo đậu tương sớm, chuyển sang trồng ngô vào giữa tháng Năm và kết thúc mùa vụ bằng đậu tương.

Dill, người đứng đầu dự án, cho biết kết quả vẫn đúng trong ba mùa vụ khác nhau. Bà nói: “Khi nhìn lại một số nghiên cứu về thời điểm gieo trồng trước đây, xu hướng này rất hợp lý. Nhưng trong ba năm rất khác nhau – năm năng suất cao nhất, năm khô hạn nhất và một năm khá ôn hòa – mô hình này vẫn đúng”. Bà cho rằng thông điệp quan trọng nhất rất đơn giản: “Chỉ cần bắt đầu gieo trồng sớm hơn. Thời điểm gieo trồng trung bình trên khắp Ohio thực sự không quá sớm, và nhiều nông dân có thể hưởng lợi từ việc lùi thời điểm gieo trồng lại vài tuần”.

Đậu tương gieo sớm cho năng suất cao

Một lượng lớn nghiên cứu cho thấy đậu tương thường được ưu tiên gieo trồng sớm hơn, không phải vì ngô không được lợi từ việc gieo trồng sớm mà vì đậu tương xử lý tốt hơn những khó khăn nhỏ trong giai đoạn đầu mùa vụ.

Licht giải thích rằng việc trồng đậu tương sớm chủ yếu là để thu được nhiều đốt thân hơn trước khi giai đoạn sinh sản do quang chu kỳ quyết định, vào khoảng ngày 20 tháng 6. Ông nói: “Trồng sớm giúp bạn có được nhiều đốt thân hơn, nhiều sinh khối hơn và hấp thụ được nhiều ánh sáng mặt trời hơn trước khi ra hoa”.

Đậu tương chịu đựng được các điều kiện khắc nghiệt ban đầu tốt hơn. Nghiên cứu của Đại học bang Iowa cho thấy đậu tương chịu được điều kiện lạnh hơn, ẩm ướt hơn và sự nảy mầm không đồng đều tốt hơn ngô. Dữ liệu của Beck’s Practical Farm Research (PFR) trong hơn 25 năm qua ủng hộ điều này, cho thấy những lợi ích nhất quán khi trồng đậu tương sớm, và chỉ có những thiệt hại nhỏ khi điều kiện ban đầu không lý tưởng.

Beck’s nhận thấy rằng việc trồng sớm hơn cho phép đậu tương phát triển thêm từ ba đến năm đốt thân mỗi cây bằng cách hấp thụ nhiều ánh sáng mặt trời hơn vào tháng Năm, đây

là một yếu tố quan trọng để đạt năng suất cao hơn.

Thời điểm trồng đậu tương tối ưu đa địa điểm trong 28 năm của Beck’s

Jared Chester, chuyên gia thông tin dữ liệu/nông học của Beck’s PFR cho biết: “Cả hai loại cây trồng đều có lợi từ việc gieo trồng sớm, nhưng đậu tương thường mang lại cho chúng tôi sự tự tin hơn khi điều kiện thời tiết không thuận lợi hoặc dự báo không khả quan”. “Chúng dễ thích nghi hơn. Ngô thì không”.

Chester cho biết đậu tương có thể chịu đựng tốt hơn đới với:

Đất lạnh

Sự nảy mầm không đồng đều

Mất mật độ cây trồng ở mức độ vừa phải

Căng thẳng ngắn hạn

Brian Shrader, chuyên gia nông học của Pioneer, có trụ sở tại đông bắc Indiana, cho biết triết lý của ông đã thay đổi trong suốt 25 năm sự nghiệp. Ông nói: “Khi tôi bắt đầu làm việc tại Pioneer, tôi khuyên các nhà điều hành nên gieo trồng ngô trên mọi mẫu đất trước. Bây giờ, tôi rất ủng hộ việc gieo trồng ít nhất một số đậu tương trước nếu điều kiện thuận lợi, ngay cả vào tuần thứ hai của tháng Tư”.

Kevin Cox, người trồng ngô và đậu tương ở miền tây trung tâm Indiana, cho biết đậu tương gieo trồng sớm luôn mang lại năng suất cao trên trang trại của ông. Ông nói: “Nếu đậu tương đủ điều kiện, chúng tôi sẽ gieo trồng. Chúng tôi không còn chờ đợi nữa”.

Rủi ro khi trồng sớm

Thiệt hại do sương giá đầu mùa đối với cây đậu tương non nhấn mạnh tầm quan trọng của điều kiện đất, thời điểm gieo trồng và quản lý rủi ro thời tiết.

Ảnh: Laura Lindsey, Đại học Bang Ohio.

Việc gieo trồng sớm mang lại lợi thế rõ ràng về năng suất, nhưng các nhà nông học cảnh báo rằng nó cũng mang lại rủi ro. Ngày gieo trồng để được bảo hiểm cây trồng đóng vai trò là ranh giới thực tế đối với hầu hết người trồng. “Ngày gieo trồng sớm để được bảo hiểm cây trồng ở Iowa là ngày 10 tháng 4 ở phía nam và ngày 15 tháng 4 ở phía bắc, gieo trồng quá sớm sẽ làm tăng rủi ro”, Licht của Đại học Bang Iowa cho biết.

Đậu tương chịu được đất lạnh hơn, không lý tưởng tốt hơn ngô, nhưng chúng không miễn nhiễm với thiệt hại. Trong nghiên cứu về gieo trồng sớm của Đại học Bang Ohio, một vụ gieo trồng đậu tương vào ngày 25 tháng 3 đã bị thiệt hại đáng kể do sương giá sau đợt lạnh đột ngột vào tháng Tư. Lindsey của OSU cho biết: “Mật độ cây trồng giảm xuống còn khoảng 60.000 cây/mẫu Anh”. Trong một cánh đồng không cày xới gần đó được gieo trồng cùng ngày, mật độ cây trồng giảm xuống còn khoảng 20.000 cây/mẫu Anh, cho thấy tàn dư thực vật có thể làm trầm trọng thêm thiệt hại do sương giá.

Đất lạnh hoặc ngập nước ngay sau khi gieo trồng tạo thêm áp lực, đặc biệt là đối với cây ngô. “Mưa lớn ngay sau khi gieo trồng có thể làm giảm lượng oxy trong đất, gây ra hiện tượng nảy mầm không đồng đều và làm tăng tỷ lệ mất mùa”, Chester nói.

Quản lý đậu tương gieo muộn

Đậu tương không phản ứng tốt với những thay đổi lớn về thời gian chín vào cuối mùa. Việc chuyển sang các giống chín sớm thường làm giảm năng suất, đó là lý do tại sao Shrader khuyên nên giữ thời gian chín bình thường trừ khi việc gieo trồng bị kéo dài đến tận tháng Sáu.

Nhưng điều chỉnh mật độ gieo trồng là rất quan trọng.

Chester lưu ý rằng nghiên cứu PFR của Beck cho thấy mật độ gieo hạt nên tăng thêm 7.000–10.000 hạt/mẫu Anh cho mỗi tuần gieo trồng sau ngày 20 tháng 5, vì đậu tương gieo muộn tạo ra ít đốt hơn trên mỗi cây.

Phản ứng với thuốc diệt nấm cũng tăng lên ở đậu tương gieo muộn, khi áp lực bệnh tật gia tăng. “Khi áp lực bệnh hại gia tăng trong môi trường gieo muộn, việc bảo vệ những đốt cuối cùng đó sẽ mang lại hiệu quả”, Chester nói.

Võ Như Cầm theo Agriculture.com