Xa môi trường sống tự nhiên không làm giảm khả năng thụ phấn của ong ở các nông trại quy mô nhỏ vùng nhiệt đới

Cây cà phê với ong mật tại Tarrazú, Costa Rica. Nguồn: John E Banks.

Ở gần môi trường sống tự nhiên như rừng không nhất thiết làm cho nông trại trở nên hấp dẫn hơn đối với các loài thụ phấn, nghiên cứu mới cho thấy. Người ta thường cho rằng khi nông trại ở gần môi trường sống tự nhiên, nó sẽ thu hút được nhiều ong và các loài thụ phấn khác hơn, từ đó nhiều hoa sẽ phát triển thành hạt và quả. Tuy nhiên, một phân tích tổng hợp về ảnh hưởng của khoảng cách với môi trường sống tự nhiên đối với khả năng thụ phấn tại các nông trại nhỏ vùng nhiệt đới lại phát hiện điều này không phải lúc nào cũng đúng.

Nghiên cứu có tựa đề “Ở gần môi trường sống tự nhiên không liên quan nhất quán đến dịch vụ thụ phấn trong các nông trại quy mô nhỏ vùng nhiệt đới: Tổng quan hệ thống và phân tích tổng hợp”, được công bố trên tạp chí Ecology Letters.

Các nông trại nhỏ - những nông trại do gia đình quản lý, sản xuất cây trồng hoặc chăn nuôi trên diện tích nhỏ - chiếm 84% tổng số nông trại trên toàn thế giới và phụ thuộc rất nhiều vào các “dịch vụ hệ sinh thái” như sự thụ phấn để bảo đảm dinh dưỡng và an ninh lương thực. Những nông trại này thường nằm trong các cộng đồng gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn thực phẩm an toàn và lành mạnh quanh năm, vì vậy việc hiểu rõ cách làm tăng dinh dưỡng và an ninh lương thực đồng thời hỗ trợ đa dạng sinh học có thể giúp người nông dân duy trì sinh kế, cũng như đóng góp vào việc đạt các mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc.

Sử dụng dữ liệu từ hơn 500 nông trại nhỏ thuộc 35 nghiên cứu trên khắp các vùng nhiệt đới-bao gồm Trung và Nam Mỹ, Đông Phi, Nam Á và Đông Nam Á - các nhà nghiên cứu phát hiện rằng các nông trại không ở gần môi trường sống tự nhiên - bao gồm rừng, vùng có cây bụi, vùng đất ngập nước hoặc các thảm thực vật bản địa khác - không cho thấy sự suy giảm nhất quán về số lượng loài thụ phấn hoặc tỷ lệ hoa đậu quả hoặc kết hạt.

“Kết quả của chúng tôi trái ngược với các nghiên cứu trước đây mà cho thấy sự suy giảm rõ rệt của các loài thụ phấn và dịch vụ thụ phấn, đặc biệt ở vùng nhiệt đới”, bà Ennia Bosshard, tác giả chính và là nhà khoa học bảo tồn tại Đại học Exeter, cho biết.

Các nghiên cứu trước đây tập trung chủ yếu vào các nông trại công nghiệp quy mô lớn, và lời giải thích có thể là các nông trại đó độc canh nhiều hơn, với cả cánh đồng chỉ trồng một loại cây. Ngược lại, các nông trại quy mô nhỏ thường đa dạng hơn, với nhiều loài cây, cây bụi, hoa và rừng nhỏ xen kẽ nhau. Sự đa dạng “tự nhiên” này tạo nên những cảnh quan hỗn hợp có khả năng hỗ trợ các loài thụ phấn như ong và các loài côn trùng khác- ngay cả khi chúng không gần rừng hoặc các khu vực hoang dã khác.

“Chúng tôi nghĩ rằng sự phức tạp sinh thái của chính các nông trại nhỏ này giúp bù đắp cho việc thiếu các môi trường tự nhiên gần đó, tạo hiệu ứng đệm chống lại những tác động tiêu cực của việc gia tăng khoảng cách xa môi trường sống tự nhiên đối với khả năng thụ phấn”.

Nghiên cứu này cho thấy các biện pháp canh tác truyền thống tại các nông trại nhỏ cùng với cảnh quan phong phú về sinh thái có khả năng đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp bền vững và an ninh lương thực.

“Kết quả cho thấy các nông trại quy mô nhỏ với những biện pháp canh tác sinh thái truyền thống có khả năng mang lại giải pháp nông nghiệp bền vững-đặc biệt khi xét đến các dịch vụ hệ sinh thái như thụ phấn. Chúng ta có thể thu được nhiều lợi ích từ việc áp dụng một số biện pháp canh tác này cho hệ thống canh tác thông thường - nhất là nếu chúng ta thực sự nghiêm túc về việc bảo vệ đa dạng sinh học và cam kết với các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc”.

Nguyễn Tiến Hải theo Phys.org