Kinh tế tuần hoàn - lý thuyết, thực tiễn và kiến nghị cho Việt Nam

Kinh tế tuần hoàn (KTTH) là mô hình phát triển có tiềm năng lớn trong sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chất thải, thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Tuy nhiên, tại Việt Nam, KTTH còn khá mới, cách hiểu về khái niệm, nội hàm và mô hình áp dụng chưa thống nhất; các nghiên cứu trong nước chủ yếu dừng ở giới thiệu khái niệm, kinh nghiệm và cơ hội, chưa có nghiên cứu bài bản, toàn diện về cơ sở lý luận và thực tiễn của KTTH. Trong khi đó, Việt Nam đã xác định phát triển KTTH là một định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và được cụ thể hóa tại Quyết định số 687/QĐ-TTg ngày 07/6/2022 về Đề án phát triển kinh tế tuần hoàn. Vì vậy, cần nghiên cứu có hệ thống về lý luận, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn KTTH, qua đó thống nhất nhận thức, làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách và thúc đẩy triển khai mô hình KTTH phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Từ thực tế trên, nhóm nghiên cứu của TS. Nguyễn Đình Chúc tại Viện Nghiên cứu Phát triển bền vững Vùng đã thực hiện đề tài: “Kinh tế tuần hoàn - lý thuyết, thực tiễn và kiến nghị cho Việt Nam” từ năm 2021 đến năm 2023.

Đề tài nhằm thực hiện mục tiêu hệ thống hoá, tổng hợp cơ sở lý luận về kinh tế tuần hoàn, kiến nghị các nguyên tắc, gợi mở các định hướng và giải pháp phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam.

Trong nghiên cứu, các tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về KTTH, làm rõ nguồn gốc, khái niệm, nguyên tắc hoạt động và các rào cản trong quá trình chuyển đổi từ mô hình kinh tế tuyến tính sang KTTH. Nghiên cứu khẳng định KTTH không phải là một mô hình duy nhất cho toàn bộ nền kinh tế mà có thể được áp dụng linh hoạt trong từng ngành, lĩnh vực và quá trình sản xuất; đây là phương thức hướng tới phát triển bền vững, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, nhóm nghiên cứu đã phân tích kinh nghiệm xây dựng và triển khai KTTH tại một số quốc gia tiêu biểu ở châu Âu, châu Á và Hoa Kỳ, qua đó rút ra 07 bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Trong đó, nhấn mạnh sự cần thiết của cam kết ở cấp lãnh đạo cao nhất và việc đưa KTTH vào chiến lược quốc gia, hoàn thiện khung pháp lý và chính sách; xây dựng các chương trình, kế hoạch cụ thể; coi doanh nghiệp là chủ thể trung tâm của quá trình chuyển đổi; chú trọng quản lý chất thải; đồng thời có chính sách hỗ trợ tài chính cho đổi mới sáng tạo, tái chế và phòng chống chất thải.

Trên cơ sở khảo sát và phân tích các mô hình KTTH đang được áp dụng trong nông nghiệp, công nghiệp và khu công nghiệp sinh thái, nhóm nghiên cứu đã đề xuất khái niệm và mô hình KTTH bao trùm cho Việt Nam cho giai đoạn 2022-2030, đồng thời xác định các quan điểm, định hướng, mục tiêu và nhóm giải pháp phát triển KTTH. Các giải pháp tập trung tuyên truyền, nâng cao nhận thức; hoàn thiện cơ chế, chính sách và pháp luật; thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi; tăng cường quản lý chất thải, tái chế và sử dụng hiệu quả tài nguyên; hỗ trợ tài chính và đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, các tác giả nhấn mạnh sự cần thiết phải huy động sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân ngay từ quá trình xây dựng chính sách đến triển khai thực tế.

Nhìn chung, kết quả nghiên cứu đã tạo cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng cho việc định hướng, xây dựng chính sách và thúc đẩy phát triển KTTH tại Việt Nam.

Có thể tìm đọc báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 22647/2023) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (Nguồn NASTIS).