Mối đe dọa ngày càng tăng từ độc tố nấm có hại trong lúa mì

Những độc tố nấm mốc này được tạo ra bởi loại nấm gây bệnh Fusarium, một bệnh ảnh hưởng đến lúa mì và các loại cây ngũ cốc khác mọc trên đồng ruộng. Ăn các sản phẩm bị nhiễm độc tố nấm mốc gây bệnh cho người và gia súc, chẳng hạn như nôn mửa và các vấn đề về đường tiêu hóa khác. Độc tố nấm mốc cũng là tin xấu đối với nông dân và nền kinh tế vì chúng làm giảm giá trị của hạt.

Lúa mì đóng vai trò to lớn trong việc nuôi sống loài người, cung cấp 18% tổng lượng calo trong khẩu phần ăn của con người trên toàn cầu.

Tiến sĩ Brown, người làm việc tại Trung tâm Tiến hóa Milner thuộc Khoa Khoa học Đời sống tại Bath, cho biết: “Các loại cây trồng bị ô nhiễm và độc tố Fusarium luôn là mối lo ngại, vì chúng gây ra mối đe dọa đáng kể cho sức khỏe của chúng ta. Lúa mì là cây trồng toàn cầu cực kỳ quan trọng, vì vậy điều cần thiết là chúng ta phải duy trì năng suất cao cùng với sản xuất lương thực an toàn, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu, và bây giờ là chiến tranh ở Ukraine ( nước xuất khẩu lúa mì lớn thứ tư thế giới), đã tác động đến sản lượng lúa mì và giá ngũ cốc”.

Do đó, ngăn ngừa ô nhiễm độc tố là rất quan trọng để giúp duy trì giá lúa mì ổn định và bảo vệ an ninh lương thực, đảm bảo sự ổn định toàn cầu.

Độc tố nấm có trong gần một nửa lúa mì

Nhóm nghiên cứu đã kiểm tra các bộ dữ liệu lớn nhất hiện có từ các chính phủ và doanh nghiệp nông nghiệp, cả hai nguồn dữ liệu đều theo dõi độc tố nấm mốc Fusarium trong hạt lúa mì xâm nhập vào chuỗi cung ứng thực phẩm và thức ăn chăn nuôi. Bằng cách sử dụng dữ liệu từ khắp châu Âu (bao gồm cả Vương quốc Anh) trong 10 năm qua, nhóm đã xây dựng bức tranh hoàn chỉnh nhất về mối đe dọa độc tố nấm mốc và cách nó thay đổi.

Độc tố nấm Fusarium được phát hiện ở mọi quốc gia châu Âu. Một nửa số lúa mì dùng làm thực phẩm cho con người ở châu Âu có chứa độc tố nấm mốc Fusarium “DON” (thường được gọi là chất gây nôn) trong khi ở Anh, 70% lúa mì bị nhiễm độc. Các chính phủ đặt ra các giới hạn pháp lý về mức độ ô nhiễm DON trong lúa mì mà con người sẽ tiêu thụ. Các quy định này cung cấp sự bảo vệ hiệu quả, với 95% lúa mì dành cho bàn ăn đáp ứng các giới hạn an toàn về nồng độ DON. Tuy nhiên, việc phát hiện ra rằng độc tố nấm mốc phổ biến là đáng lo ngại, vì ảnh hưởng của việc tiếp xúc liên tục, ở mức độ thấp với độc tố nấm mốc trong chế độ ăn uống của con người trong suốt cuộc đời vẫn chưa được biết đến.

Tiến sĩ Brown nói: “Có những lo ngại thực sự rằng việc tiếp xúc lâu dài với các độc tố nấm mốc này trong chế độ ăn uống sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe con người”.

Khi độc tố nấm mốc đạt đến một mức nhất định, ngũ cốc bị nhiễm độ sẽ được chuyển từ thức ăn cho người sang thức ăn chăn nuôi. Tiến sĩ Brown nói: “Điều này khiến người nông dân trồng ngũ cốc phải trả giá, ảnh hưởng đến giá thị trường ngũ cốc và chuyển vấn đề sức khỏe sang vật nuôi”.

Nhóm nghiên cứu đã tìm thấy hàm lượng độc tố nấm mốc DON cao đáng lo ngại trong lúa mì dùng cho gia súc.

Bà Louise Johns, một nghiên cứu sinh trong nhóm của Tiến sĩ Brown, cho biết: “Hàm lượng này cao hơn nhiều so với trong thực phẩm của con người. Đây là mối lo ngại đối với sức khỏe động vật, nhưng nó cũng vẽ ra một bức tranh về mức độc tố nấm mốc trong lúa mì thực phẩm có thể như thế nào nếu không có các quy định hiện hành”.

Lần đầu tiên, nhóm Bath đã định giá tác động của độc tố mycotoxin Fusarium bằng cách ước tính giá trị bị mất do lúa mì bị nhiễm DON quá mức cho con người.

Bà Johns nói: “Trên khắp châu Âu, chúng tôi ước tính rằng 75 triệu tấn lúa mì (5% lúa mì thực phẩm) đã vượt quá giới hạn cho phép đối với tiêu dùng của con người từ năm 2010 đến năm 2019. Việc chuyển số lượng này thành thức ăn chăn nuôi tương đương với khoản lỗ khoảng 3.000 triệu euro trong 10 năm qua”.

Đáng báo động là các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng 25% lúa mì thực phẩm có chứa độc tố nấm mốc DON cũng chứa các độc tố Fusarium khác. Và đây có thể là một đánh giá thấp hơn thực tế vì không phải tất cả lúa mì đều được kiểm tra thường xuyên để tìm các chất độc khác. Điều này có nghĩa là các chất độc có khả năng gây hại khác có khả năng bị bỏ qua. Có thể những chất độc này tương tác hiệp đồng với DON để gây ra những tác động xấu đến sức khỏe lớn hơn một chất độc hoạt động riêng lẻ.

Tiến sĩ Brown cho biết: “Chúng tôi lo lắng về mức độ đồng nhiễm ngày càng tăng và khả năng phối hợp giữa các chất độc”.

Mối đe dọa gia tăng

Các tác giả của nghiên cứu này đã phát hiện ra rằng ở Địa Trung Hải, mức độc tố nấm mốc trong những năm có tỷ lệ mắc bệnh cao đã trở nên nghiêm trọng hơn kể từ năm 2010. Tại đây, mức độc tố nấm mốc được ghi nhận trong các đợt bùng phát năm 2018 và 2019 cao hơn bất kỳ thời điểm nào khác trong thập kỷ này.

Bà Johns nói; “Chúng tôi không biết điều gì gây ra sự gia tăng độc tố nấm Fusarium, đó là lý do tại sao chúng tôi cần nghiên cứu thêm, nhưng chúng tôi nghi ngờ rằng những thay đổi trong canh tác (chẳng hạn như các biện pháp bảo quản đất cung cấp nơi cư trú cho nấm Fusarium) và biến đổi khí hậu (chẳng hạn như thời tiết ấm hơn, ẩm hơn tạo điều kiện thuận lợi cho nấm Fusarium) đang là nguyên nhân chính”.

Đồng tác giả nghiên cứu, Giáo sư Dan Bebber từ Khoa Khoa học Sinh học của Đại học Exeter cho biết thêm: “Điều quan trọng là chúng ta phải có các hệ thống tốt hơn để theo dõi bệnh nấm Fusarium đang thay đổi như thế nào trên đồng ruộng và để dự đoán môi trường nào có nguy cơ cao nhất trong tương lai”.

Nhóm nghiên cứu hy vọng rằng bằng cách phơi bày quy mô của vấn đề độc tố nấm mốc Fusarium, nghiên cứu của họ sẽ làm nổi bật tầm quan trọng của việc kiểm soát độc tố nấm mốc và thúc đẩy nghiên cứu sâu hơn.

Giáo sư Sarah Gurr, Chủ tịch An ninh lương thực tại Đại học Exeter, cho biết: “Chúng ta cần thận trọng trong việc kiểm tra độc tố nấm mốc trong ngũ cốc. Mỗi người chúng ta ăn khoảng 66kg bột mì mỗi năm -- ví dụ, trong mì ống và bánh mì -- và điều quan trọng là lúa mì phải được bảo vệ khỏi nhiễm nấm Fusarium để giảm thiểu rủi ro này”.

Tiến sĩ Brown tin rằng việc phát triển những cách tốt hơn để bảo vệ cây trồng chống lại mầm bệnh nấm “là cách duy nhất để chúng ta giảm thiểu thành công tác động tiêu cực về kinh tế và sức khỏe của độc tố nấm mốc. Khi sự bùng phát độc tố nấm mốc trở nên nghiêm trọng hơn trong tương lai cùng với biến đổi khí hậu, vấn đề này sẽ trở nên quan trọng hơn”.