Nghiên cứu hé lộ cơ chế duy trì năng suất cây trồng ổn định dưới hình thức tưới nhỏ giọt dài hạn tại các vùng khô hạn

Ngày cập nhật: 18 tháng 11 2026
Chia sẻ

Hình 1: Các quá trình vận chuyển nước - muối trong đất ở các vùng khô hạn (Nguồn: XIEG).

Theo một nghiên cứu mới, việc kết hợp tưới nhỏ giọt trong mùa sinh trưởng với tưới vào mùa thu hoặc mùa đông có thể giúp kiểm soát độ mặn của đất, đồng thời duy trì năng suất cây trồng cao và ổn định tại các vùng khô hạn ở tây bắc Trung Quốc.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí npj Sustainable Agriculture vào ngày 5 tháng 11, do giáo sư Chen Yaning tại Viện Sinh thái và Địa lý Tân Cương thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc chủ trì, phối hợp cùng viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật Trung Quốc YIN Feihu thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp và Khai hoang Tân Cương và giáo sư WANG Zhenhua thuộc Đại học Nông nghiệp Tân Cương.

Tưới nhỏ giọt đã được sử dụng rộng rãi ở các vùng khô hạn phía tây bắc Trung Quốc trong hơn 30 năm qua, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong nông nghiệp và hỗ trợ sản xuất cây trồng thâm canh hơn. Tuy nhiên, những tác động dài hạn của tưới nhỏ giọt đối với độ mặn của đất vẫn còn nhiều tranh cãi.

Một số nhà nghiên cứu cho rằng việc rửa trôi không đủ và sự tích tụ muối do bốc hơi có thể gây ra tình trạng nhiễm mặn thứ cấp ở các chỗ được tưới tiêu. Trong khi đó, những ý kiến khác cho rằng tưới nhỏ giọt giúp đẩy muối ra xa rễ cây và có thể duy trì sự cân bằng động giữa việc tích tụ muối với nhu cầu giữ ổn định năng suất cây trồng.

Hình 2: Sơ đồ minh họa các cơ chế điều tiết nước - muối cốt lõi của việc tưới tiêu mùa thu/đông (Nguồn: XIEG).

Dựa trên các phân tích trường hợp có hệ thống, nhóm nghiên cứu phát hiện ra rằng tưới nhỏ giọt dài hạn có thể làm giảm độ mặn ở vùng rễ cây trồng ngay cả khi muối tích tụ ở những nơi khác trong đất. Độ mặn thấp hơn xung quanh rễ cây giúp giảm bớt căng thẳng do mặn (sốc mặn) trong giai đoạn đầu sinh trưởng.

Đồng thời, muối có trong nước tưới có thể tích tụ ở rìa ngoài của vùng được làm ẩm, trong khi sự bốc hơi làm muối cô đặc lại gần bề mặt đất ở các khoảng hở lộ thiên giữa các lớp màng phủ. Ở những nơi việc rửa trôi không đủ, sự tích tụ này có thể làm tăng nguy cơ nhiễm mặn đất thứ cấp.

Tưới tiêu vào mùa thu hoặc mùa đông giúp rửa trôi muối trong thời gian cây không sinh trưởng. Việc cấp nước trên bề mặt đất cho phép nước thấm qua phẫu diện đất và đẩy lượng muối tích tụ xuống các tầng đất sâu hơn. Lượng nước bổ sung này cũng phân bố lại trong đất qua các chu kỳ đóng băng – tan băng vào mùa đông và mùa xuân.

Các quá trình này giúp duy trì sự cân bằng nước – muối dài hạn trong vùng rễ, hỗ trợ tính bền vững lâu dài của hệ thống tưới nhỏ giọt và sự ổn định của năng suất cây trồng.

Sức chứa hạn chế của các hồ chứa cũng góp phần định hình việc sử dụng nước tưới mùa đông để kiểm soát độ mặn. Các hồ chứa có dung tích giới hạn chỉ có thể giữ lại một phần lượng nước sẵn có vào mùa đông cho mùa sinh trưởng tiếp theo. Việc tận dụng nguồn nước vốn có thể bị lãng phí này để tưới vào mùa thu hoặc mùa đông giúp sử dụng hiệu quả hơn nguồn tài nguyên nước khan hiếm, đồng thời mang lại cơ hội đáng tin cậy để quản lý độ mặn của đất.

Theo các nhà nghiên cứu, công trình này cho thấy việc điều phối tưới tiêu giữa các mùa có thể giúp các trang trại duy trì năng suất cao dưới hình thức tưới nhỏ giọt dài hạn. Bằng cách kết hợp tưới tiết kiệm nước trong giai đoạn cây phát triển với rửa mặn vào mùa nghỉ, phương pháp này mang đến một mô hình thực tiễn cho nền nông nghiệp có tưới tiêu ở các vùng khô hạn khác.

Đỗ Thị Thanh Trúc theo Phys.org

Số lần xem: 50

Đơn vị thành viên
Liên kết đối tác

Viện Khoa Học Kỹ Thuật Nông Nghiệp Miền Nam
Địa chỉ: 121 Nguyễn Bỉnh Khiêm, P. Tân Định, TP.HCM
Điện thoại: 028. 38234076 –  38228371
Website : http://iasvn.org - Email: iasvn@vnn.vn