Sự trao đổi nhanh chóng các chất dễ bay hơi giúp tăng cường khả năng phòng vệ của cây trồng

Khi cây bị tổn thương, các cây lân cận không bị ảnh hưởng bắt đầu giải phóng các hợp chất phòng vệ, thậm chí trước cả cây bị tổn thương. Một nghiên cứu của Đại học Bern cho thấy phản ứng nhanh chóng đáng ngạc nhiên này được kích hoạt bởi các chất dễ bay hơi từ lá xanh được truyền đi nhanh chóng từ cây bị tấn công. Về lâu dài, phát hiện này có thể giúp kích hoạt cụ thể các cơ chế phòng vệ tự nhiên của cây trồng bằng cách sử dụng các chất dễ bay hơi.
Thực vật phát hiện các chất dễ bay hơi từ các cây lân cận bị tấn công và phản ứng bằng cách kích hoạt hệ thống phòng vệ của chính chúng. Cho đến nay, vẫn chưa rõ các phản ứng này diễn ra nhanh như thế nào so với cây bị tấn công và chất dễ bay hơi nào chịu trách nhiệm cho những phản ứng đó.
Các nhà nghiên cứu tại Viện Khoa học Thực vật thuộc Đại học Bern lần đầu tiên đã chứng minh rằng những cây ngô không bị tổn thương giải phóng một số hợp chất phòng vệ thậm chí còn sớm hơn cả những cây bị tổn thương lân cận. Thoạt nhìn, điều này gần giống như thần giao cách cảm. Làm thế nào một cây lân cận có thể phản ứng nhanh hơn với một cuộc tấn công so với chính cây bị tổn thương? Câu trả lời cho câu hỏi hóc búa này nằm ở danh tính của các chất dễ bay hơi được truyền giữa các cây.
Việc mô phỏng hành vi ăn của sâu bướm kích hoạt phản ứng phòng vệ
Trong thí nghiệm của mình, các nhà nghiên cứu đã kết nối hai cây ngô bằng một luồng khí được kiểm soát. Trên một cây, họ mô phỏng quá trình ăn của sâu bướm bằng cách cào lá và bôi chất tiết từ miệng sâu bướm. Cây thứ hai không bị ảnh hưởng và nhận các chất dễ bay hơi từ cây thứ nhất thông qua luồng khí. Một hệ thống đo lường tự động - kết hợp máy đo phổ khối lượng với hệ thống lấy mẫu tự động được phát triển đặc biệt, đã ghi lại sự phát thải các chất dễ bay hơi cứ sau 15 phút. Ngoài ra, nhóm nghiên cứu còn kiểm tra các hormone phòng vệ, sự hoạt hóa gen, nồng độ các chất dễ bay hơi trong lá và sự mở của khí khổng trên cây, qua đó chúng hấp thụ và giải phóng các chất dễ bay hơi.
Giáo sư, tiến sỹ Matthias Erb thuộc Viện Khoa học Thực vật tại Đại học Bern cho biết: “Chúng tôi dự đoán rằng các cây lân cận không bị tổn hại sẽ phản ứng chậm hơn so với các cây bị tấn công trực tiếp, vì chúng phải hấp thụ và xử lý các chất dễ bay hơi từ cây bị thương trước, việc chúng giải phóng nhiều hợp chất phòng vệ nhanh hơn cả cây bị tấn công thoạt đầu có vẻ mâu thuẫn”.
Mùi của cây cỏ mới cắt như một tín hiệu cảnh báo
Cuối cùng, các nhà khoa học đã tìm ra giải pháp. Cây ngô biến đổi gen thiếu một số chất dễ bay hơi nhất định chính là chìa khóa. “Các thí nghiệm của chúng tôi với những cây này cho thấy rằng cái gọi là chất dễ bay hơi ở lá xanh là cần thiết cho phản ứng phòng vệ nhanh chóng của các cây lân cận”, tiến sỹ Tristan Cofer, tác giả chính của nghiên cứu giải thích. Những chất dễ bay hơi ở lá xanh này được các cây bị thương giải phóng từ vết thương trong vòng vài giây đến vài phút, rất lâu trước khi các chất dễ bay hơi phòng vệ khác được sản sinh và giải phóng. Các cây lân cận phát hiện ra chúng như một tín hiệu cảnh báo hóa học sớm và sau đó bắt đầu sản sinh ra các chất dễ bay hơi phòng vệ khác. Việc gắn nhãn một trong những chất dễ bay hơi này bằng đồng vị carbon nặng đã cung cấp bằng chứng trực tiếp cho thấy các cây lân cận tự tổng hợp nó và sau đó giải phóng nó nhanh hơn cây nguồn.
Việc mở khí khổng có thể giải thích lợi thế khởi đầu sớm
Điều đáng ngạc nhiên là các cây lân cận không tăng mức độ hormone phòng vệ hoặc sản xuất chất dễ bay hơi sớm hơn. “Sự khác biệt dường như nằm chủ yếu ở quá trình giải phóng”, Cofer cho biết. Lá bị hư hại nhanh chóng đóng khí khổng, có lẽ để hạn chế mất nước. Các cây lân cận không bị hư hại ban đầu giữ cho những lỗ nhỏ này trên bề mặt lá mở và do đó có thể giải phóng chất dễ bay hơi sớm hơn. Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp về vai trò nhân quả của khí khổng vẫn còn thiếu. Cũng có thể là các cây lân cận vận chuyển chất dễ bay hơi ra khỏi tế bào nhanh hơn.
Những câu hỏi mới cho việc bảo vệ thực vật
Do đó, các cây lân cận không bị tổn hại trở thành nguồn cung cấp thêm các hợp chất phòng vệ ngay từ giai đoạn đầu. “Chúng tôi muốn hiểu liệu các cây lân cận không bị tổn hại có củng cố khả năng phòng vệ của cây bị tấn công hay không và liệu các hợp chất phòng vệ của chúng có giúp côn trùng có lợi định vị được sâu bệnh hay không”, Erb nói. Cây bị nhiễm bệnh thu hút kẻ thù tự nhiên của sâu bệnh bằng mùi hương. Nếu các cây lân cận không bị tổn hại khuếch đại tín hiệu mùi hương từ cây bị nhiễm bệnh, côn trùng có lợi có thể bị thu hút từ xa hơn và tìm thấy cây bị nhiễm bệnh thông qua “cây dẫn đường” không bị tổn hại. Về lâu dài, việc hiểu rõ các quá trình tuần tự khác nhau này có thể giúp kích hoạt khả năng phòng vệ tự nhiên của cây trồng một cách hiệu quả hơn và giảm việc sử dụng thuốc trừ sâu. Các nhà nghiên cứu vẫn cần điều tra xem liệu sự khởi đầu sớm trong việc giải phóng các hợp chất phòng vệ được quan sát thấy có đóng vai trò quan trọng trong thực tế hay không.
Nguyễn Thị Quỳnh Thuận theo Đại học Bern.
Số lần xem: 45











