Giải pháp chiến lược phát triển vùng chăn nuôi gắn với tăng trưởng xanh

Khu chăn nuôi lợn công nghệ cao tại Gia Lai. 

Những bước phát triển đột phá

Thông tin tại Diễn đàn "Phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững gắn với bảo vệ môi trường khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên" mới đây,  TS. Nguyễn Trọng Tuyển, đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Việt Nam hiện sở hữu quy mô đàn lợn thuộc nhóm 5 nước dẫn đầu, đàn gia cầm đứng thứ 6 và sản lượng sữa thứ 3 Đông Nam Á. Năng lực sản xuất trong nước đáp ứng khoảng 85% nhu cầu tiêu thụ thịt, bình quân 71,6 kg/người/năm. Đối với trứng gia cầm, sản lượng đã vượt nhu cầu trong nước, đạt khoảng 21,1 tỷ quả/năm.

Những năm gần đây, ngành chăn nuôi đang có xu hướng dịch chuyển từ các vùng đồng bằng có mật độ cao sang khu vực miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Đồng thời, chuyển dần sang trang trại quy mô lớn, tập trung, và ứng dụng công nghệ hiện đại. Trong cơ cấu vật nuôi, tỷ trọng đàn lợn và gia cầm có xu hướng tăng, trong khi đàn trâu, bò giảm.

Cụ thể, khu vực 6 tỉnh Nam Trung Bộ và Tây Nguyên chiếm 19,03% đàn lợn, 13,09% đàn gia cầm, 11,68% đàn trâu và 37,24% đàn bò cả nước. Đặc biệt, Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng có nhiều lợi thế phát triển chăn nuôi tập trung nhờ quỹ đất rộng, khí hậu phù hợp, nguồn nguyên liệu thức ăn dồi dào và khả năng cách ly với các vùng đô thị đông dân.

Sự góp mặt của các doanh nghiệp lớn như CP, TH, Vinamilk, GREENFEED, BAF và De Heus… cũng tạo động lực hình thành các chuỗi sản xuất hiện đại. Dù vậy, khu vực này vẫn đối mặt với những thách thức đặc thù như hạn hán kéo dài, thiếu nước phục vụ chăn nuôi, nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm do chất thải và dịch bệnh lây lan giữa các địa phương. Việc mở rộng quy mô sản xuất vì thế cần gắn với quy hoạch vùng chăn nuôi, bảo đảm an toàn sinh học và kiểm soát sức chịu tải môi trường.

“Để phát triển chăn nuôi bền vững, tôi cho rằng cần thực hiện 6 nhóm giải pháp trọng tâm, gồm quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung gắn với an toàn dịch bệnh theo tiêu chuẩn WOAH; phát triển chuỗi khép kín từ thức ăn, trang trại đến chế biến, giết mổ và bảo quản lạnh; khai thác lợi thế từng địa phương đối với bò thịt, bò sữa, lợn và gia cầm; phát triển chăn nuôi tiết kiệm nước, tuần hoàn chất thải; cấp mã định danh cơ sở, số hóa dữ liệu và truy xuất nguồn gốc; đồng thời xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường xuất khẩu”, TS. Tuyển chia sẻ.

Ông cũng nhấn việc tận dụng phụ phẩm chăn nuôi để sản xuất phân bón, khí sinh học và tái sử dụng nước phù hợp quy chuẩn. Việc ứng dụng công nghệ số trong quan trắc môi trường và quản lý cơ sở chăn nuôi cũng góp phần hình thành chuỗi chăn nuôi Nam Trung bộ và Tây nguyên theo tiêu chuẩn khép kín, số hóa minh bạch và chuyển đổi xanh.

Lãnh đạo Cục Chăn nuôi và Thú y, Báo Nông nghiệp và Môi trường, Hội Chăn nuôi Việt Nam và Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk chủ trì phiên thảo luận tại Diễn đàn. 

Ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y nhấn mạnh, phát triển chăn nuôi bền vững cần được nhìn nhận trên nhiều phương diện, với sự tham gia của cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan.

Theo ông Phạm Kim Đăng, định hướng phát triển chăn nuôi theo hướng bền vững là mục tiêu xuyên suốt trong Chiến lược phát triển chăn nuôi giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1520/QĐ-TTg.

Chiến lược xác định phát triển chăn nuôi dựa trên 4 trụ cột: bảo đảm hiệu quả kinh tế, coi chăn nuôi là một ngành kinh tế quan trọng; hài hòa sinh kế và an sinh xã hội; bảo vệ môi trường; bảo đảm phúc lợi động vật.

Trong đó, phúc lợi động vật đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét. Theo ông Đăng, đối xử nhân đạo với vật nuôi không chỉ ở điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng mà xuyên suốt từ khâu chăn nuôi đến vận chuyển, giết mổ. Đây cũng là một trong những nội dung quan trọng cần được quan tâm khi sửa đổi Luật Chăn nuôi trong thời gian tới.

“Lĩnh vực chăn nuôi và thú y là ngành có những chính sách đột phá, đang từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật. Có thể khẳng định, ngành hiện có hai luật tương đối đồng bộ, bổ trợ, bao quát các nội dung quản lý và phù hợp hơn với thực tiễn trong nước cũng như xu hướng quốc tế”, lãnh đạo Cục khẳng định. Thời gian qua, nhiều quy định được rà soát, điều chỉnh theo yêu cầu thực tiễn và chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền.

Cục Chăn nuôi và Thú y đang triển khai sửa đổi 9 thông tư, hướng tới việc quy tụ các quy định thuộc lĩnh vực chăn nuôi và thú y trong một thông tư, dự kiến hoàn thành trong cuối năm. Đối với phát triển công nghiệp thức ăn chăn nuôi, ông Đăng cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận về nguồn nguyên liệu.

Trong điều kiện quỹ đất dành cho sản xuất nguyên liệu thức ăn chăn nuôi hạn chế, việc mở rộng diện tích trồng nguyên liệu không phải giải pháp duy nhất. Ngành cần khuyến khích phát triển công nghiệp phụ gia thức ăn chăn nuôi, ứng dụng công nghệ, vi sinh vật và tận dụng phụ phẩm từ sản xuất công nghiệp, nông nghiệp để tạo nguồn nguyên liệu đầu vào.

Vấn đề trọng tâm khác trong ngành là năng lực chủ động về giống vật nuôi. Theo ông Đăng, ngành chăn nuôi vẫn phụ thuộc nhất định vào nguồn giống nhập khẩu, đặc biệt đối với lợn và bò. Trong khi đó, nguồn nguyên liệu thức ăn chăn nuôi nhập khẩu hiện chiếm tỷ trọng lớn.

Điều này đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực nghiên cứu, chọn tạo giống trong nước, rút ngắn thời gian và nâng cao độ chính xác của quá trình chọn giống, qua đó tăng khả năng cạnh tranh của ngành. Ông Phạm Kim Đăng nhận định năm 2026 là thời điểm quan trọng để chuyển đổi ngành chăn nuôi theo định hướng “4 tốt hơn” trên cơ sở đổi mới thể chế, chính sách.

Chăn nuôi bền vững phải hài hòa lợi ích con người, môi trường và động vật

TS. Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, cho rằng, phát triển chăn nuôi bền vững phải được xây dựng trên 3 trụ cột gồm: con người, môi trường và động vật. Trong đó, phải bảo đảm an toàn thực phẩm, tạo sinh kế và việc làm cho người dân; bảo vệ tài nguyên, hệ sinh thái, hạn chế ô nhiễm; đồng thời kiểm soát dịch bệnh, bảo đảm sức khỏe và phúc lợi động vật.

Xây dựng chuỗi chăn nuôi an toàn sinh học, đổi mới cách tiếp cận trong kiểm soát dịch bệnh theo định hướng của Tổ chức Thú y thế giới (WOAH).

Đánh giá về tiềm năng phát triển chăn nuôi tại Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, ông cho rằng đây là khu vực có nhiều lợi thế về quỹ đất, điều kiện tự nhiên và mật độ dân cư. Trong khi các trung tâm chăn nuôi truyền thống như Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ đang chịu sức ép từ đô thị hóa, khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên vẫn còn dư địa mở rộng sản xuất. Đây cũng là hướng chuyển dịch không gian chăn nuôi đã được xác định trong chiến lược phát triển ngành đến năm 2045.

Bên cạnh sự quan tâm của Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, ngành đang đối mặt với nhiều thách thức như dịch tả lợn châu Phi, biến đổi khí hậu, chi phí sản xuất cao và sức ép cạnh tranh từ thực phẩm nhập khẩu. Trong khi đó, sự chênh lệch về công nghệ và năng lực sản xuất giữa doanh nghiệp lớn và hộ chăn nuôi truyền thống ngày càng rõ rệt, gây nguy cơ thu hẹp sinh kế của người dân nông thôn.

“Trước thực tế này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải sớm tổng kết, đánh giá việc thực hiện chiến lược phát triển chăn nuôi giai đoạn 2025 - 2026, làm cơ sở điều chỉnh quy mô, cơ cấu và phương thức sản xuất phù hợp. Đồng thời, tiếp tục rà soát, hoàn thiện Luật Chăn nuôi, pháp luật về thú y, tránh áp dụng máy móc mô hình quản lý của các nước phát triển.

Đối với các địa phương, cần xác định chăn nuôi là ngành kinh tế quan trọng, đánh giá đúng lợi thế từng vùng và gắn phát triển chăn nuôi với các lĩnh vực kinh tế khác. Mặt khác, phía doanh nghiệp phải tự giác tuân thủ pháp luật, kiểm soát ATTP, dịch bệnh và xử lý chất thải, đồng hành với chính quyền trong phát triển sản xuất bền vững”, TS. Nguyễn Xuân Dương kiến nghị.

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Văn Hiệp, nguyên Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Nông (nay là Lâm Đồng) cũng cho rằng, việc triển khai các quy chuẩn, tiêu chuẩn về xử lý nước thải, chất thải và mùi hôi trong chăn nuôi vẫn còn nhiều khó khăn, đặc biệt ở khâu áp dụng vào thực tiễn tại địa phương.

Theo ông Hiệp, đối với xử lý nước thải chăn nuôi, cần làm rõ các điều kiện và yêu cầu kỹ thuật khi sử dụng nước sau xử lý để tưới cây trồng. Chẳng hạn như việc tưới tại gốc hay mang sang khu vực canh tác khác; phạm vi sử dụng nước sau xử lý được phép mở rộng đến đâu; những chỉ tiêu nào cần đáp ứng trước khi đưa nước vào tái sử dụng.

“Có đơn vị tư vấn đề xuất nhiều giải pháp khác nhau, nhưng cần có cơ sở để xác định công nghệ nào được công nhận, tiêu chuẩn nào được áp dụng và điều kiện triển khai cụ thể ra sao”, ông Hiệp nêu vấn đề. Ông cũng cho rằng cần sớm xây dựng các tiêu chuẩn quốc gia đối với công nghệ xử lý môi trường trong chăn nuôi. Khi có hệ thống tiêu chuẩn thống nhất, các địa phương sẽ có căn cứ áp dụng, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và triển khai một cách khác nhau.

“Ngoài ra, thủ tục hành chính về đất đai cần được rà soát, đơn giản hóa và đẩy nhanh tiến độ. Đối với mô hình chăn nuôi theo chuỗi, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao hay vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, quy hoạch đất đai có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi các mô hình này không chỉ có khu chăn nuôi mà còn bao gồm nhà máy chế biến, cơ sở phụ trợ và hệ thống xử lý môi trường”, ông Hiệp nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, ông Hiệp đề nghị làm rõ trách nhiệm pháp lý trong hoạt động chăn nuôi, nhất là đối với các cơ sở thuê đất, thuê chuồng trại để sản xuất.

Giải pháp chiến lược quy hoạch vùng chăn nuôi Nam Trung Bộ và Tây Nguyên

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn cho biết, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên giữ vị trí chiến lược trong phát triển nông nghiệp nói chung, chăn nuôi nói riêng, đóng góp khoảng 30% giá trị sản xuất toàn ngành. Tại Đắk Lắk, ngành chăn nuôi đang từng bước chuyển từ phương thức nhỏ lẻ, truyền thống sang mô hình trang trại tập trung, ứng dụng công nghệ cao và phát triển theo chuỗi giá trị.

Đến cuối tháng 10/2026, tổng đàn vật nuôi chính của tỉnh ước đạt hơn 23,47 triệu con. Trong đó, đàn gia cầm hơn 21,8 triệu con, đàn lợn hơn 1,25 triệu con và đàn bò khoảng 389.090 con. Đáng chú ý, tỉnh đã có 66 dự án chăn nuôi được chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. 30 dự án đã hoàn thành, đi vào hoạt động ổn định, với tổng diện tích sử dụng đất hơn 1.354 ha, vốn đầu tư đăng ký trên 4.034 tỷ đồng.

Tuy nhiên, cùng với quá trình mở rộng sản xuất, áp lực về môi trường và yêu cầu kiểm soát chất thải chăn nuôi cũng đặt ra ngày càng rõ nét. Tỉnh Đắk Lắk định hướng phát triển chăn nuôi và chế biến thực phẩm trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.

Tỉnh ưu tiên thu hút các dự án quy mô lớn, công nghệ cao, an toàn sinh học, gắn với chế biến sâu và hình thành chuỗi giá trị khép kín từ con giống, chăn nuôi đến chế biến, phân phối. Đồng thời, khuyến khích khai thác phụ phẩm, chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn, bảo đảm an ninh nguồn nước và bảo vệ môi trường.

Khẳng định Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là vùng có tính chiến lược đối với ngành chăn nuôi - thú y trong thời gian tới, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y Phạm Kim Đăng cho biết, để khai thác tiềm năng, vùng cần quy hoạch bài bản, kiểm soát mật độ đàn vật nuôi và gắn phát triển chăn nuôi với các ngành sản xuất khác, đặc biệt là trồng trọt. Để phát triển chăn nuôi bền vững tại Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, Phó Cục trưởng Đăng đề xuất tập trung vào 5 nhóm giải pháp.

Thứ nhất, rà soát, quy hoạch và tích hợp vùng chăn nuôi với các hoạt động sản xuất thức ăn, giết mổ, chế biến; đồng thời cụ thể hóa chính sách hỗ trợ tài chính, giải phóng mặt bằng, giá thuê đất và thủ tục hành chính, đẩy nhanh di dời các cơ sở không phù hợp quy hoạch.

Thứ hai, thúc đẩy ứng dụng công nghệ xử lý chất thải, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), kiểm kê khí nhà kính và từng bước phát triển thị trường tín chỉ carbon.

Thứ ba, xây dựng chuỗi chăn nuôi an toàn sinh học, đổi mới cách tiếp cận trong kiểm soát dịch bệnh theo định hướng của Tổ chức Thú y thế giới (WOAH). Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành chăn nuôi, tiến tới thực hiện khai báo bắt buộc và hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia.

Thứ năm, thúc đẩy tín dụng xanh, khuyến khích các tổ chức tài chính và doanh nghiệp tham gia đầu tư vào những mô hình chăn nuôi thân thiện với môi trường.

Lãnh đạo Cục Chăn nuôi và Thú y nhấn mạnh, phát triển chăn nuôi tại Tây Nguyên nói riêng và cả nước nói chung cần được đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển của từng địa phương, từng vùng. Trong đó, bảo vệ môi trường không chỉ là điều kiện để kiểm soát rủi ro mà còn cần trở thành lợi thế, chất thải là tài nguyên cho kinh tế tuần hoàn, tạo động lực phát triển các ngành sản xuất nông nghiệp khác./.

Thanh Tâm - Kinhtenongthon.vn