Sau 5 năm thực thi EVFTA: Nông sản Việt nâng tầm vị thế

Tăng trưởng 8,3%/năm

Theo số liệu của Bộ Công Thương, sau 5 năm thực thi EVFTA, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang EU đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Mặc dù phải đối mặt với không ít thách thức, nhưng nhờ những ưu đãi thuế quan và cơ hội thị trường mà EVFTA mang lại, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sang EU vẫn tăng trưởng tích cực, từ 3,76 tỷ USD (năm 2019) lên 5,43 tỷ USD (năm 2024), tương đương mức tăng 42,9%. Tính chung cả giai đoạn 2019 - 2024, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 8,3%/năm.

Một số mặt hàng xuất khẩu chính từ Việt Nam sang EU gồm điện tử, dệt may, nội thất và nông sản. 

Đơn cử, nhờ lợi thế của EVFTA, Việt Nam xuất khẩu hàng nông sản sang Hungary chủ yếu là cà phê, hạt điều, hạt tiêu, gạo. Năm 2024, xuất cà phê sang Hungary đạt 6,5 triệu USD (chiếm 10% trong tổng nhập khẩu mặt hàng này của Hungary); hạt điều 2,6 triệu USD (32%); hạt tiêu 0,33 triệu USD (5,2%); gạo 1.982 tấn, trị giá 1,95 triệu USD (3,8%).

EU là thị trường nhiều dư địa cho cà phê Việt Nam.

Đánh giá về những lợi ích do EVFTA mang lại, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhận định, EU là 1 trong 4 thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Việc triển khai EVFTA hiệu quả thúc đẩy tăng kim ngạch, góp phần đảm bảo nguồn cung ứng nông sản, thực phẩm ổn định, ứng phó với những yếu tố bất định bên ngoài xảy ra cho thị trường EU, từ đó đem lại lợi ích chung cho cả Việt Nam và EU.

Việt Nam vẫn còn nhiều mặt hàng nông, lâm, thủy sản tiềm năng có thể mở rộng xuất khẩu sang EU theo EVFTA, gồm: thủy sản chế biến có giá trị gia tăng, cà phê chế biến, rau quả tươi và chế biến, hạt điều, đồ gỗ, cao su, hạt tiêu và các loại gia vị.

Chuẩn hóa chất lượng sản phẩm

Với quy mô dân số 450,4 triệu người (2025), GDP đạt 19,4 nghìn tỷ USD (2024), chiếm gần 18% toàn cầu, cùng mức chi tiêu cho thực phẩm - đồ uống lên tới 1.100 tỷ Euro/năm, EU được coi là một trong những thị trường nông, lâm, thủy sản lớn và khắt khe nhất thế giới.

Do vậy, nhà nông, doanh nghiệp sản xuất - chế biến nông sản phải đảm bảo duy trì tất cả các tiêu chuẩn, quy chuẩn từ khâu tổ chức sản xuất như giống, vật tư đầu vào, quy trình nuôi, canh tác, trồng trọt, mã số vùng nuôi, vùng trồng, đến vận chuyển chế biến cũng như xuất khẩu.

Xuất khẩu thực phẩm sang EU cần nghiên cứu kỹ các quy định của EU, đặc biệt về an toàn thực phẩm.

Cụ thể, cần từng bước chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ hoặc tái sinh, giảm phụ thuộc vào hóa chất và khai thác tài nguyên không bền vững. Đây không còn là sự lựa chọn mà là yêu cầu sống còn.

Đặc biệt, cần tăng cường chế biến sâu những mặt hàng mũi nhọn như: cà phê, hạt điều, thủy sản... 

Nhận định về thị trường EU, Phó Cục trưởng Cục Xuất - nhập khẩu (Bộ Công Thương) Trần Thanh Hải cho biết, so với các nước khác trong khu vực, Việt Nam có lợi thế cạnh tranh lớn nhất ở thị trường EU nhờ  đã ký kết EVFTA. Tuy nhiên, thị trường EU luôn đưa ra các yêu cầu mới, bổ sung khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm kèm theo các tiêu chí mới gắn bảo vệ môi trường, phát triển bền vững, an toàn, trách nhiệm xã hội...

Ông Trần Văn Công, Tham tán nông nghiệp Việt Nam tại thị trường EU, cho rằng, cần phát triển các vùng nguyên liệu đạt chuẩn EU, xây dựng các vùng sản xuất an toàn dịch bệnh đối với các vùng chăn nuôi trọng điểm để thúc đẩy việc đàm phán EU mở cửa thị trường sản phẩm động vật cho Việt Nam. Đồng thời, triển khai thực hiện xây dựng chiến lược truyền thông dài hạn, rà soát và hoàn thiện hệ thống các tiêu chuẩn, quy chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm, bền vững… phù hợp và tham chiếu các tiêu chuẩn EU.

Để giải quyết bài toán trên, ông Công kiến nghị, muốn cải thiện chuỗi cung ứng thực phẩm, Nhà nước và doanh nghiệp cần hợp tác để chuyên nghiệp hóa khâu sản xuất, phù hợp cách tiếp cận riêng biệt của EU với các tiêu chí cụ thể về an toàn thực phẩm, phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội. Việc đa dạng hóa chủng loại giúp đáp ứng nhiều phân khúc khác nhau tại thị trường EU.

Bên cạnh đó, cần chú trọng xây dựng thương hiệu và tổ chức xúc tiến thương mại bài bản, khắc phục tình trạng triển khai rời rạc, thiếu tính kết nối, xuất khẩu nhỏ lẻ và thiếu ổn định về kênh phân phối. Đây là nguyên nhân khiến nhiều sản phẩm vẫn chưa tạo được chỗ đứng vững chắc và chưa được người tiêu dùng EU nhận diện rõ.

Thanh Xuân - KTNT