Từ phòng thí nghiệm ra đồng ruộng: Chính sách 2025 mở lối đưa khoa học công nghệ đồng hành cùng nông nghiệp

Khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và đồng ruộng, giữa nhà khoa học và người nông dân, từ lâu vẫn được xem là một “điểm nghẽn” lớn trong phát triển nông nghiệp Việt Nam. Nhiều kết quả nghiên cứu có giá trị khoa học cao nhưng chậm đi vào sản xuất, trong khi người nông dân lại thiếu công cụ, vốn và kết nối để tiếp cận công nghệ mới. Năm 2025 đánh dấu một giai đoạn chuyển động chính sách mạnh mẽ, với mục tiêu đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực trực tiếp cho nông nghiệp, nông dân và phát triển nông thôn bền vững.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy, bài toán kết nối giữa kết quả nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, đã được đặt ra suốt nhiều năm qua nhưng chưa được giải quyết một cách căn cơ. Đây cũng chính là lý do quan trọng để Bộ KH&CN tham mưu ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, cùng hàng loạt cơ chế, chính sách mang tính đột phá trong năm 2025. Nghị quyết 57 xác định rõ một ưu tiên then chốt: tháo gỡ điểm nghẽn đưa khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo nhanh chóng đi vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh nông nghiệp. Nếu không giải quyết được khâu “đưa vào sử dụng”, khoa học công nghệ khó có thể trở thành động lực thực chất cho một nền nông nghiệp hiện đại và bền vững.

Thực tế cho thấy, dù khoa học công nghệ được đánh giá đóng góp trên 30% vào tăng trưởng của ngành nông nghiệp, nhưng khoảng cách giữa Việt Nam và các quốc gia phát triển vẫn rất lớn. Dẫn số liệu so sánh, Thứ trưởng Bùi Thế Duy cho biết giá trị sản xuất nông nghiệp bình quân trên một lao động nông nghiệp tại Việt Nam hiện chỉ dưới 1.000 USD/năm, trong khi con số này ở Hàn Quốc đạt khoảng 24.000 USD. Khoảng cách này không chỉ nằm ở năng suất, mà còn ở thương hiệu, thị trường và tổ chức sản xuất – những lĩnh vực mà khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể tạo ra đột phá nếu được ứng dụng đúng cách.

Từ nhận thức đó, năm 2025 chứng kiến việc triển khai Nghị quyết 57 một cách quyết liệt, với trọng tâm là hoàn thiện thể chế để khoa học công nghệ phục vụ trực tiếp nông nghiệp và nông dân. Bộ KH&CN đã tham mưu ban hành và sửa đổi 10 luật quan trọng, trong đó có Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; Luật Chuyển giao công nghệ; Luật Chuyển đổi số; Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật… Đồng thời, Bộ phối hợp với Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan để sửa đổi khoảng 30 luật khác, nhằm tháo gỡ các rào cản pháp lý trong việc đưa công nghệ vào sản xuất, đặc biệt ở khu vực nông thôn.

Một điểm nhấn đáng chú ý là các cơ chế tài chính được thiết kế theo hướng “đi cùng nông dân”. Các quỹ khoa học và công nghệ ở Trung ương và địa phương được mở rộng phạm vi chi; cơ chế hỗ trợ lãi suất vay cho doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp được hình thành; nhiều chính sách cho phép nông dân và hợp tác xã thí điểm ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong một giai đoạn nhất định, nếu hiệu quả sẽ tiếp tục nhân rộng.

Những vấn đề này cũng được phản ánh rõ nét tại Hội nghị Thủ tướng Chính phủ đối thoại với nông dân năm 2025. Tại đây, nhiều ý kiến từ nông dân và hợp tác xã đã trực tiếp nêu lên khó khăn trong tiếp cận khoa học công nghệ, từ thiếu vốn, hạn chế hạ tầng số đến việc thiếu kết nối với nhà khoa học và doanh nghiệp. Điều này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải thay đổi cách tiếp cận trong phát triển khoa học công nghệ, lấy nhu cầu sản xuất và người nông dân làm trung tâm.

Một điểm mới mang tính nền tảng là trong Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, đổi mới sáng tạo lần đầu tiên được xác định là trụ cột song hành với khoa học công nghệ. Đổi mới sáng tạo được nhấn mạnh theo hướng lấy sản xuất, kinh doanh làm trung tâm, đưa tri thức và công nghệ trực tiếp đến đồng ruộng, hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp, đồng thời khơi dậy sự tham gia của toàn xã hội vào quá trình này.

Từ thực tiễn triển khai, Thứ trưởng Bùi Thế Duy chỉ ra hai mô hình đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Thứ nhất là mô hình liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò cầu nối tiếp nhận công nghệ từ viện nghiên cứu, trường đại học, chuyển giao giống, vật tư và quy trình sản xuất, đồng thời bao tiêu đầu ra. Các mô hình của Lộc Trời, Dabaco hay Mía đường Lam Sơn cho thấy khoa học công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi gắn với chuỗi sản xuất - thị trường.

Mô hình thứ hai là các câu lạc bộ đổi mới sáng tạo, kết nối trực tiếp nhà khoa học với nông dân thông qua internet và điện thoại thông minh. Nhờ đó, nông dân có thể trao đổi với nhà khoa học ngay sau giờ lao động, cập nhật kiến thức, kỹ thuật và mô hình sản xuất mới. Một số câu lạc bộ đổi mới sáng tạo trong ngành rau quả đã được triển khai và thu hút sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, hợp tác xã.

Song song với đó, các cơ chế mới cho phép hỗ trợ sáng kiến kỹ thuật của nông dân, hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, hỗ trợ vốn vay đổi mới công nghệ và triển khai voucher tài chính để nông dân thử nghiệm công nghệ, giải pháp chuyển đổi số. Các đề tài khoa học cũng được đặt hàng trực tiếp từ nhu cầu sản xuất, bảo đảm có địa chỉ ứng dụng cụ thể.

Về hạ tầng số, năm 2025, các chính sách thí điểm theo Nghị quyết 193 của Quốc hội đã mở đường cho việc mở rộng phủ sóng viễn thông ở vùng sâu, vùng xa và thử nghiệm internet vệ tinh tầm thấp, tạo điều kiện quan trọng để khoa học công nghệ và chuyển đổi số tiếp cận nông dân.

Những chuyển động chính sách trong năm 2025 cho thấy quyết tâm rõ ràng trong việc đưa khoa học công nghệ rời khỏi “tháp ngà” phòng thí nghiệm để thực sự đồng hành cùng nông dân trên đồng ruộng. Khi thể chế được tháo gỡ, tài chính được thiết kế phù hợp và mô hình kết nối được đổi mới, khoa học công nghệ không chỉ nâng cao năng suất mà còn giúp nông dân làm chủ thị trường, gia tăng giá trị và hướng tới một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.

A.P - NASTIS.