Xây dựng chiến lược xuất khẩu nông - lâm - thuỷ sản hướng tới mục tiêu 100 tỷ USD

Trong 7 tháng của năm 2025, kim ngạch toàn ngành nông nghiệp đạt 39,7 tỷ USD, tăng 14,7% so với cùng kỳ năm trước

Những điểm sáng và tín hiệu tích cực 

Phát biểu khai mạc tại “Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2025”, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 12/8 tại TP Hồ Chí Minh, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam nhấn mạnh, năm 2025 mở ra nhiều thuận lợi để đẩy mạnh xuất khẩu. Ngay từ đầu năm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm phát huy kết quả của năm 2024 và hoàn thành mục tiêu năm 2025.

Nhờ vậy, giá trị sản xuất ngành nông nghiệp tăng trên 3,2% trong năm 2024 và đạt trên 3,8% chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025. Theo chỉ tiêu được giao, ngành phải đạt tốc độ tăng trưởng từ 4% trở lên. Để hoàn thành mục tiêu này, Bộ trưởng đã phân công các thứ trưởng trực tiếp xuống địa phương, phối hợp hỗ trợ sau khi áp dụng mô hình chính quyền hai cấp, kịp thời tháo gỡ khó khăn.

Về xuất khẩu, Thứ trưởng cho biết, trong 7 tháng của năm 2025, kim ngạch toàn ngành đạt 39,7 tỷ USD, tăng 14,7% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó: nông sản đạt 21,5 tỷ USD (tăng 17%), lâm sản 10,4 tỷ USD (tăng 8,6%), thủy sản 6,1 tỷ USD (tăng 13,8%), sản phẩm chăn nuôi 339,2 triệu USD (tăng 22,1%).

Đây là tín hiệu tích cực về xuất khẩu của ngành. Ba thị trường lớn là Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nhật Bản đều duy trì tăng trưởng, dù bối cảnh còn nhiều khó khăn. Đặc biệt, xuất khẩu sang châu Âu tăng 49%, đạt 4,3 tỷ USD; Trung Đông tăng 10,9%; châu Phi tăng 8,9%.

Điều này cho thấy các thị trường ngoài nhóm trọng điểm cũng đang mở rộng. Bên cạnh thuận lợi, ngành vẫn đối mặt nhiều thách thức, nhất là thuế đối ứng từ Hoa Kỳ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nông sản Việt Nam vẫn khẳng định, có nhiều cơ hội để vào thị trường này.

Nếu đồng thời thúc đẩy đa dạng hóa các thị trường khác, khả năng đạt mục tiêu kim ngạch 65 tỷ USD trong năm 2025 là hoàn toàn khả thi. Thứ trưởng Trần Thanh Nam cũng đề xuất các giải pháp trọng tâm, trong đó ưu tiên xây dựng vùng nguyên liệu - yếu tố then chốt để nâng cao giá trị và năng lực cạnh tranh; cùng với đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng và chuyển hướng thị trường xuất khẩu.

Phát biểu tại Hội nghị, ông Ngô Hồng Phong, Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ  Nông nghiệp và Môi trường), cho biết, bức tranh xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 7 tháng năm 2025 tiếp tục có nhiều điểm sáng.

Cũng theo ông Phong, Quyền Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng đã khẳng định quyết tâm đạt ít nhất 65 tỷ USD xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong năm 2025. Định hướng trọng tâm gồm: duy trì ổn định các thị trường truyền thống, mở rộng thị trường mới, chuyển từ tăng sản lượng sang tăng giá trị gia tăng với sản phẩm chế biến sâu, và tìm đầu ra mới cho các mặt hàng gặp khó tại Hoa Kỳ.

Trước mắt, Bộ tập trung hoàn thiện cơ chế về tỷ giá, tín dụng, logistics; đẩy nhanh đàm phán với Hoa Kỳ; cập nhật nhanh thông tin thị trường; bổ sung sản phẩm có giá trị gia tăng như thủy sản, trái cây chế biến; và triển khai giải pháp riêng cho từng ngành hàng.

Về lâu dài, ngành sẽ xây dựng vùng nguyên liệu tập trung đạt tiêu chuẩn quốc tế, giữ vững uy tín chất lượng, ứng dụng công nghệ cao, đổi mới bao bì. Từng thị trường sẽ có hướng tiếp cận riêng, trong đó, Hoa Kỳ: Đàm phán chia sẻ chi phí thuế để duy trì xuất khẩu; Trung Quốc: Mở rộng xuất khẩu chính ngạch; châu Âu: Gỡ “thẻ vàng” IUU, tận dụng lợi thế thủy sản nuôi, rau quả; Nhật Bản: Gia tăng sản phẩm chế biến chất lượng cao; Hàn Quốc: Đẩy mạnh xuất khẩu thủy sản, gỗ, lâm sản, trái cây; ASEAN: Mở rộng rau quả tươi, thủy sản, sản phẩm chăn nuôi; Trung Đông:Khai thác thị trường Halal trị giá khoảng 2.000 tỷ USD, chiếm 20% dân số toàn cầu. Đây là thị trường có tiềm năng rất lớn.

Phối hợp đàm phán, mở cửa các thị trường mới

Bà Nguyễn Minh Hằng, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nhất trí với nhận định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường rằng từ nay đến cuối năm, hoạt động xuất khẩu nông - lâm - thủy sản sẽ còn nhiều thách thức. Trong bối cảnh các nước đều đẩy mạnh đa dạng hóa chuỗi cung ứng, nguồn cung và đầu vào, đây vừa là cơ hội vừa là thách thức, đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng để có giải pháp phù hợp.

Tập trung đẩy mạnh đa dạng hóa chuỗi cung ứng, nguồn cung và đầu vào.

Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng lưu ý, giá lương thực trong thời gian vừa qua có xu hướng tăng, nhưng riêng giá gạo giảm và dự kiến tiếp tục giảm trong 1 - 2 năm tới. Nhiều quốc gia có thể áp dụng chính sách hạn chế xuất khẩu hoặc áp hạn ngạch đột ngột khiến thị trường biến động khó lường. Thêm vào đó sẽ là những khó khăn do tác động từ chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ. Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng đưa ra một số định hướng trọng tâm cần xem xét trong thời gian tới.

Một là, duy trì đà tăng trưởng ở các thị trường lớn và đa dạng hóa thị trường; đồng thời khai thác tốt hơn dư địa tại thị trường EU. Các bộ, ngành cần phối hợp chặt chẽ hơn để hoàn thiện cơ sở pháp lý cho thương mại nông sản. Thiết lập khuôn khổ hợp tác chiến lược trong lĩnh vực nông nghiệp. Tháo gỡ vướng mắc cho từng ngành hàng.

Hai là, thích ứng với chính sách thuế quan của Hoa Kỳ. Bộ Nông nghiệp và Môi trường nên cân nhắc về việc có báo cáo với Chính phủ về những tác động đối với từng ngành hàng trong lĩnh vực nông nghiệp, đồng thời kiến nghị các biện pháp ứng phó phù hợp.

Ba là, đẩy mạnh xúc tiến và quảng bá các thị trường mới, đặc biệt gắn với các hoạt động cấp cao. Cần sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa ba bộ: Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mang tính chất liên ngành hơn...

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất - Nhập khẩu (Bộ Công Thương) cũng cho biết: Bộ Công Thương đã làm và sẽ làm tiếp các công tác kiểm soát chống buôn lậu, gian lận thương mại, xuất xứ hàng hóa, đặc biệt trong bối cảnh Hoa Kỳ áp thuế đối ứng 20%.

Bộ Công Thương sẽ tăng cường các biện pháp phòng vệ thương mại, có riêng 1 Cục Phòng vệ thương mại, phối hợp với các bộ ngành tận dụng thế mạnh của Việt Nam; cơ chế đáp trả để phòng vệ thương mại, chống bán phá giá.

Bộ đang tiếp tục phối hợp đàm phán, mở cửa các thị trường mới (thị trường Vùng vịnh, thị trường Halal; Ai Cập…), phối hợp với Bộ Ngoại giao để sớm xúc tiến thương mại đối với các thị trường này. Mới đây, Cục Xuất nhập khẩu đã sang Singapore đàm phán về việc xuất khẩu gạo vào thị trường này.

Ông Sơn đánh giá, từ trước tới nay, hai Bộ Công Thương - Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp tổ chức nhiều hội chợ thương mại rất thành công, như Hội chợ Hoa quả tại Bắc Kinh (Trung Quốc); hằng tháng tổ chức các hội nghị xúc tiến thương mại với các tham tán đại diện tại các nước.

Là đầu mối đàm phán với các quốc gia trên thế giới về các vấn đề thương mại tự do, Cục Xuất - Nhập khẩu đang được giao nghiên cứu 2 đề án, đó là “Đa dạng hóa các nguồn cung nguyên liệu nhập khẩu” và Đề án “Tận dụng các hiệp định thương mại tư do khi Hoa Kỳ áp thuế đối ứng”.

Khi hoàn thành 2 Đề án này, Cục sẽ có những đề xuất thiết thực tới các cộng đồng doanh nghiệp. Theo Cục trưởng Cục Xuất - Nhập khẩu, khi có thông tin Philipines sẽ ngừng nhập khẩu gạo trong 60 ngày, Bộ Công Thương đã có báo cáo tới Chính phủ, đề nghị với các Bộ ban ngành thông qua con đường ngoại giao để tháo nút thắt vấn đề này.

Ông Sơn cho rằng, trong đàm phán thương mại chính là mối quan hệ có đi có lại. Khi đàm phán, chúng ta cũng cần có những ngành hàng nào đó để đàm phán, trao đổi tạo thuận lợi cho đôi bên.

Xây dựng chiến lược hướng tới mục tiêu 100 tỷ USD

Kết luận Hội nghị, Quyền Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nhấn mạnh: Nhìn lại thời gian qua, dù đối diện với nhiều biến động phức tạp của khu vực và thế giới, chúng ta vẫn đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận. Hoạt động xuất - nhập khẩu nông, lâm, thủy sản tiếp tục giữ vai trò trụ cột, đạt nhiều kết quả toàn diện.

Quyền Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng phát biểu kết luận "Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2025".

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thống nhất quyết tâm bằng mọi biện pháp đạt tăng trưởng ngành trên 4%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt trên 65 tỷ USD, phấn đấu 70 tỷ USD trong năm 2025. "Qua phân tích, đánh giá, chúng tôi tin rằng mục tiêu này hoàn toàn khả thi khi có sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan nhà nước, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp", Quyền Bộ trưởng Trần Đức Thắng nói.

Ông cũng bày tỏ sự đồng tình với ý kiến của Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng và Cục trưởng Cục Xuất - Nhập khẩu (Bộ Công Thương) Nguyễn Anh Sơn về việc ba Bộ phối hợp chặt chẽ tổ chức các hội nghị xúc tiến thương mại hiệu quả, tránh trùng lặp, mang lại lợi ích tối đa cho doanh nghiệp.

Về một số nội dung cụ thể, trong đó có kiến nghị của Ngân hàng Nhà nước về hỗ trợ thanh toán với các thị trường mới, đặc biệt là châu Phi, Quyền Bộ trưởng Trần Đức Thắng cho rằng, việc này cần được quan tâm giải quyết.

Theo ông Thắng, chúng ta đã nhận diện rõ khó khăn, vướng mắc, đồng thời xác định đây là giai đoạn vừa có thách thức, vừa có cơ hội. Với sự vào cuộc của tất cả các bên, đẩy mạnh xuất khẩu hoàn toàn khả thi, bởi dư địa vẫn còn rất lớn; để tạo đà cho giai đoạn 2026 - 2030, đất nước cần duy trì tăng trưởng hai con số. Năm 2025 dự kiến tăng 8,3 - 8,5%; từ năm 2026 phải đạt mức tăng trưởng gấp rưỡi. Điều này đòi hỏi xuất khẩu phải hướng tới 80 tỷ USD, 90 tỷ USD, thậm chí 100 tỷ USD.

Tháng 10 tới, Bộ sẽ trình Quốc hội dự luật sửa 15 luật; từ năm 2026, sẽ sửa đổi toàn diện 17 văn bản pháp luật để thích ứng tình hình mới. Giải đáp, hướng dẫn kịp thời những khó khăn của doanh nghiệp, người dân, hiệp hội ngành hàng; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn và vùng nguyên liệu.

Quyền Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng là lực lượng trực tiếp sản xuất, cần chủ động đề xuất hỗ trợ từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương hoặc các địa phương khi cần thiết.

Về thị trường, cần chú trọng cả truyền thống và tiềm năng như: châu Âu (2% thị phần), UAE và khu vực lân cận (200 tỷ USD, Việt Nam mới chiếm 10%), châu Phi, Nam Mỹ… Thị trường nội địa với hơn 100 triệu dân cũng cần được khai thác hiệu quả, thay thế nhập khẩu đối với sản phẩm có thể sản xuất trong nước.

"Hiện mỗi năm chúng ta xuất khẩu gần 100 triệu tấn nông, lâm, thủy sản, nhưng giá trị gia tăng còn hạn chế do phụ thuộc đầu vào từ nước ngoài. Nếu doanh nghiệp Việt Nam làm chủ được các khâu này, giá thành sẽ giảm, chất lượng tăng. Tôi đề nghị Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường xây dựng bản tin định kỳ cập nhật số liệu sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu; tình hình thị trường trong nước và quốc tế; phân tích thị trường tiềm năng; cùng các thông tin chính thống từ cơ quan liên quan để doanh nghiệp và người dân tham khảo, định hướng sản xuất hiệu quả", ông Thắng nói.

Mỗi năm xuất khẩu gần 100 triệu tấn nông, lâm, thủy sản, nhưng giá trị gia tăng còn hạn chế do phụ thuộc đầu vào từ nước ngoài.

Về vấn đề thuế quan của Hoa Kỳ, từ tháng 4/2025, khi tình huống phát sinh, lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các bộ, ngành đã vào cuộc quyết liệt. Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao và các cơ quan chức năng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp hiệu quả. Hiện, chúng ta đang ở giai đoạn cuối của quá trình xử lý, song vẫn tiếp tục đàm phán để đạt kết quả cuối cùng.

Đây là vấn đề khó đoán định, nhưng cũng mở ra cơ hội: Việc áp thuế này không chỉ với Việt Nam mà với tất cả các quốc gia xuất khẩu vào Hoa Kỳ, chênh lệch không quá lớn. Hoa Kỳ vẫn có nhu cầu cao với một số sản phẩm Việt Nam không thể thay thế, như tôm hay cà phê - vốn được đánh giá đứng đầu thế giới về chất lượng, đặc biệt khi chế biến sâu.

Quyền Bộ trưởng Trần Đức Thắng nhận định, dù quyền áp thuế thuộc phía Hoa Kỳ, chúng ta cần chủ động giải pháp ứng phó. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp thu các đề xuất của doanh nghiệp, phối hợp cùng Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan để xử lý.

"Với sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương, ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp, chúng ta nhất định sẽ đạt và vượt mục tiêu xuất khẩu, góp phần thực hiện thành công kế hoạch phát triển ngành trong năm 2025 và các năm tiếp theo", Quyền Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường bày tỏ sự tin tưởng./.