Đồng Tháp Mười mỏi mòn chờ lũ về

Đồng Tháp Mười, vùng đất trũng trải rộng trên một số huyện của ba tỉnh Long An, Tiền Giang và Đồng Tháp, trong đó Long An chiếm hơn phân nửa diện tích. Nơi đây được xem là vựa lúa lớn của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với tổng diện tích đất tự nhiên gần 697.000 hecta, chủ yếu là canh tác lúa nước. Nông dân Đồng Tháp Mười canh tác hai vụ lúa/năm gồm vụ Đông Xuân và Hè Thu, trong đó vụ Đông Xuân là vụ mùa được trông đợi nhất vì  năng suất lúa luôn cao hơn vụ Hè Thu, yếu tố quan trọng giúp vụ lúa Đông Xuân dễ dàng đạt thắng lợi là nhờ phù sa của nước lũ bồi lắng hằng năm đến từ hệ thống sông Mê-Kông.

Cánh đồng xã Bình Hiệp, Thị xã Kiến Tường, tỉnh Long An vẫn ráo nước giữa Rằm tháng Tám 2021. Ảnh: Thành Nhân.

Tháng bảy âm lịch hàng năm là lúc lũ bắt đầu dâng, đến Rằm tháng Tám âm lịch (tết Trung thu) được xem là thời gian của đỉnh lũ, sau đó nước sẽ rút dần, nhường chỗ cho những cánh đồng lúa xanh ngát. Khác với những cơn lũ quét ở miền Bắc và miền Trung, lũ vùng Đồng Tháp Mười hiền hòa, nước dâng từ từ, mang theo một nguồn lợi thủy sản dồi dào, giúp ruộng đồng thau chua rửa phèn, quan trọng hơn hết là khi nước rút đi để lại lớp lớp phù sa màu mỡ bồi lắng và vụ lúa Đông Xuân cũng bắt đầu. Đó là lý do người dân Đồng Tháp Mười hồ hởi mong chờ lũ mỗi năm.

Nhưng trong những năm gần đây, đồng ruộng nằm chờ lũ trong mòn mỏi, có chăng cũng chỉ là những con lũ nhỏ đến nhanh và cũng rút đi nhanh chóng, mang lại rất ít lợi ích cho đồng ruộng. Lũ không về là tổn thất lớn cho người trồng lúa vùng Đồng Tháp Mười, mất thu nhập từ nguồn lợi thủy sản, vụ lúa Đông Xuân tiếp theo sẽ chịu nhiều áp lực hơn khi đất đai kém màu mỡ, thiếu nước ngọt, phèn hóa cao, dịch chuột phá hoại. Có thể dự đoán: thiếu nước lũ, vùng Đồng Tháp Mười sẽ mất đi một hệ sinh thái nước nổi đã tồn tại hằng trăm năm và có khả năng làm thay đổi tập quán canh tác từ sản xuất hai vụ lúa/năm chuyển thành ba vụ lúa/năm hoặc một số nơi sẽ chuyển sang canh tác rau màu và cây công nghiệp.

Nhìn xa hơn, việc mất đi những đợt lũ hàng năm không chỉ là khó khăn riêng của vùng trũng Đồng Tháp Mười, nó cảnh báo dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê-Kông đang gặp trở ngại, tác động không hề nhỏ tới cả hệ thống nông nghiệp vùng đồng bằng khu vực hạ nguồn. Vấn đề này không thể giải quyết bằng nỗ lực của từng quốc gia riêng lẻ, nó đòi hỏi sự nhìn nhận, xem xét và đồng thuận chia sẻ lợi ích của tất cả các quốc gia mà con sông Mê-Kông đi qua.

Lê Thị Kim Loan

Trung Tâm  NC và PT Nông Nghiệp Đồng Tháp Mười