Tỷ lệ đốt đồng giảm trên toàn cầu

 

Chuyển đổi sinh kế ở các biên giới rừng nhiệt đới ở Nam Mỹ, lục địa Á Âu, và các vùng hoang mạc của châu Phi đang làm thay đổi cảnh quan và dẫn đến sự sụt giảm đáng kể vùng đất bị lửa đốt, một xu hướng mà các vệ tinh của NASA phát hiện ra từ không gian.

Các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Không gian Goddard của NASA ở Greenbelt, Maryland phát hiện ra rằng, sự chuyển đổi đang diễn ra từ các nền văn hoá du mục sang lối sống định cư và tăng cường nông nghiệp đã dẫn đến sự giảm mạnh không chỉ việc sử dụng lửa trên đất liền, mà còn cả tỷ lệ cháy rừng trên toàn thế giới.

Trên toàn cầu, tổng diện tích đất bị đốt mỗi năm giảm xuống 24% trong giai đoạn 1998 đến 2015. Sự suy giảm ở mức lớn nhất ở các vùng savanna và đồng cỏ, đây là nơi mà rất cần các đám cháy để duy trì các hệ sinh thái khỏe mạnh và bảo tồn môi trường sống.

Niels Andela, một nhà nghiên cứu tại Goddard và tác giả chính của bài viết nghiên cứu cho biết, trên khắp Châu Phi, các đám cháy thường đốt một diện tích khoảng một nửa diện tích lục địa Hoa Kỳ mỗi năm. Trong các nền văn hoá truyền thống với các vùng đất chung, người ta thường đốt lửa để đất đai cho gia súc ăn cỏ đạt năng suất và không có bụi cây. Vì nhiều người trong số những cộng đồng này đã chuyển sang trồng những cánh đồng lâu dài và để xây dựng thêm nhà ở, đường xá và làng mạc, nên việc sử dụng lửa giảm đi. Khi phát triển kinh tế tiếp tục diễn ra thì cảnh quan trở nên manh mún hơn, các cộng đồng thường ban hành pháp luật để kiểm soát việc đốt đất và các khu vực bị đốt cháy thậm chí còn giảm nhiều hơn nữa.

Đến năm 2015, tỷ lệ đốt đồng ở các vùng savanna ở châu Phi đã giảm 700 km2 – tương đương diện tích của Texas.

Andela cho biết: "Khi việc sử dụng đất ngày càng tăng lên trên các sa mạc, thì lửa được sử dụng để làm công cụ ngày càng ít hơn. Ngay khi mọi người đầu tư vào nhà cửa, cây trồng và chăn nuôi, thì họ không muốn những đám cháy gần đó nữa. Cách làm nông nghiệp thay đổi, cách thực hành thay đổi và cháy dần dần biến mất khỏi cảnh quan đồng cỏ."

Andela và một nhóm các nhà khoa học quốc tế đã phân tích các dữ liệu về đốt đồng, từ thiết bị MODIS trên vệ tinh Terra và Aqua của NASA, cũng như từ các nguồn khác. Họ so sánh các bộ dữ liệu này với xu hướng dân số, nông nghiệp, mật độ gia súc và tổng sản phẩm quốc nội.

Các nhà khoa học phát hiện thấy một mô hình khác biệt trong rừng nhiệt đới và các vùng ẩm ướt khác gần xích đạo. Cháy tự nhiên hiếm khi xảy ra ở rừng nhiệt đới, nhưng khi người dân đến định cự một khu vực, thì họ thường đốt để làm đất canh tác và đồng cỏ. Sau khi đất đai được dọn sạch lần đầu tiên, và do có nhiều người hơn di chuyển vào khu vực và tăng đầu tư vào nông nghiệp, nên họ sẽ giảm lượng đốt lại và khu vực bị đốt sẽ giảm trở lại.

Doug Morton, nhà nghiên cứu tại Goddard, đồng tác giả nghiên cứu cho biết, tác động của sự thay đổi do con người ở các đồng cỏ hoang dã, đồng cỏ và rừng nhiệt đới rất lớn, làm giảm đáng kể nguy cơ cháy khi nhiệt độ toàn cầu nóng lên. Tuy nhiên, ảnh hưởng của khí hậu nóng lên và khô hạn được quan sát thấy ở những vĩ độ cao hơn, nơi mà đám cháy gia tăng ở các vùng ở Canada và phía tây nước Mỹ. Các khu vực ở Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil và Nam Phi cũng cho thấy sự gia tăng diện tích bị đốt. Nhưng sự mở rộng của thảo nguyên và đồng cỏ làm cho xu hướng suy giảm trên toàn cầu.

Morton cho biết: "Thay đổi khí hậu làm tăng nguy cơ hỏa hoạn ở nhiều vùng, tuy nhiên dữ liệu về các khu vực bị đốt cháy qua vệ tinh cho thấy hoạt động của con người đã giải quyết một cách hiệu quả nguy cơ khí hậu, đặc biệt là ở các vùng nhiệt đới toàn cầu. "Chúng tôi đã nhìn thấy ​​sự suy giảm toàn cầu đáng kể so với số liệu vệ tinh, và việc này có một số ảnh hưởng thực sự quan trọng đối với hệ thống Trái Đất."

Các đám cháy ngày càng ít hơn trên thảo nguyên tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của cây và bụi cây thay vì các đồng cỏ rộng lớn, làm thay đổi môi trường sống cho các động vật có vú mang tính biểu tượng của khu vực, như voi, tê giác và sư tử.

Tác giả cao cấp Jim Randerson, Giáo sư về Khoa học Hệ thống Trái đất tại Đại học California, Irvine, nhận xét: "Con người đang làm gián đoạn chu trình tự nhiên và cổ xưa của việc đốt cháy và tái sinh ở những khu vực này. Lửa đã từng là công cụ trong hàng thiên niên kỷ để duy trì các vùng hoang mạc khỏe mạnh, ngăn không cho cây và cây bụi phát triển, và loại bỏ thảm thực vật chết."

Nhưng cũng có những lợi ích của việc ít đốt cháy. Các vùng có ít hỏa hoạn cũng giảm phát thải cccbon monoxit và cải thiện chất lượng không khí vào mùa cao điểm. Với ít lửa hơn, thảm thực vật hoang dã cũng có thể hấp thụ cacbon đioxit từ bầu khí quyển, thay vì thải nó vào khí quyển trong quá trình cháy. Diện tích đất bị đốt giảm 24 phần trăm có thể đã góp thêm khoảng 7 phần trăm vào khả năng hấp thụ sự gia tăng lượng khí thải CO2 của thực vật toàn cầu.

Morton cho biết: "Đối với các hệ sinh thái phụ thuộc lửa như thảo nguyên, thì thách thức là cân bằng nhu cầu đốt thường xuyên để duy trì môi trường sống cho động vật có vú to lớn và đa dạng sinh học, đồng thời giảm đốt để cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ tài sản và nông nghiệp của người dân."

Tuy nhiên, vì những hoang mạc và đồng cỏ tiếp tục phát triển và nông nghiệp thì tăng cường, nên các nhà nghiên cứu cho rằng, khả năng đốt đất trên toàn cầu sẽ tiếp tục giảm. Đó là một xu hướng cần được kết hợp vào các mô hình máy tính dự báo khí hậu và năng lượng cacbon, Morton nhận xét.

Thanh Vân - Dostdongnai, theo ScienceDaily